درس هایی از پدافند غیر عامل و پدافند عامل-9

انواع اقدامات پدافندی از منظر شكلي و ساختاري

درس هایی از پدافند غیر عامل و پدافند عامل-9

انواع اقدامات پدافندی از منظر شكلي و ساختاري

 

انواع اقدامات پدافندی  را مي‏توان در يك تقسيم‌بندي كلي به دو صورت شكلي و ماهوي به شرح زير مورد بررسي و مداقه قرار داد:

تقسيم‌بندي كلي

در يك تقسيم‌بندي كلي فعاليت ‏هاي پدافند را مي ‏توان به سه شكل: حفاظت اطلاعات، حفاظت فيزيكي و حفاظت استراتژيك به شرح زير تقسيم و تشريح نمود.

حفاظت اطلاعات يا حفاظت پرسنلي

فعاليت ‏هاي حفاظت پرسنلي يا حفاظت اطلاعات كه به آن حفاظت پرسنلي و حفاظت انساني هم گفته شده است درست مانند فعاليت ‏هاي ضداطلاعات كشور است با اين تفاوت كه ضداطلاعات كشور به ‏طور عام و در سطح ملي فعاليت مي ‏كند ولي حفاظت پرسنلي در سطح خرد و در حد پرسنل يك سازمان خودي فعاليت دارد.

اين فعاليت‏ ها شامل آزمايش ‏هاي حفاظتي و كنترل و نظارت حفاظتي در مراحل گزينش و بدو ورود پرسنل سازمان‏ هاي هدف و كنترل و نظارت بر پرسنل آن‌ها درحين خدمت و آموزش و ارايه توجيهات حفاظتي است و هم‏چنين يكي از مهم‏ترين وظايف و فعاليت ‏هاي آن حفاظت از ذهن پرسنل سازمان هدف است كه شامل ضدتبليغات و ضدعمليات رواني مي‏باشد.

در بعضي از سازمان‏ ها به اين نوع از فعاليت ‏هاي حفاظتي «حفاظت محيطي یا حراست » گفته مي‏شود كه منظور همان «حفاظت اطلاعات» است كه معمولاً در سازمان‏ هاي نظامي كشور به همين عنوان خوانده مي‏شود.

گاهي «حفاظت پرسنلي» با حفاظت از فيزيك انسان كه به آن «حفاظت شخصيت» گفته مي‏شود يا با حفاظت از اطلاعات ذهني و ذخاير اطلاعاتي انسان كه به آن «حفاظت كلام» گفته مي‏شود خلط مبحث مي‏گردد. در صورتي كه اين‏گونه از فعاليت ‏هاي پدافندی در حفاظت فيزيكي دسته‌بندي مي‏گردد كه در مباحث بعدي تشريح مي‏گردد.

درس هایی از پدافند غیر عامل و پدافند عامل-9

حفاظت فيزيكي

حفاظت فيزيكي عبارت است از: «سلسله اقداماتي كه اهداف طبقه ‏بندي ‏‏شده را به شيوه ‏هاي فيزيكي در مقابل تهديدات تامين نموده و منجر به افزايش ضريب اطمينان مي‏گردد» و بدين‌ ترتيب حفاظت فيزيكي شامل: حفاظت از شخصيت ‏ها‏، حفاظت اسناد و رايانه، حفاظت تأسیسات و اماكن، حفاظت كلام، حفاظت اقلام و تجهيزات دفاعي و… مي‏‏‏‏باشد ولي معمولاً در اذهان، حفاظت فيزيكي با حفاظت تأسیسات خلط مبحث مي‏‏شود و فقط به حفاظت تأسیسات حفاظت فيزيكي مي‏گويند. در صورتي كه حفاظت تأسیسات زير مجموعه ‏ي حفاظت فيزيكي و جزئي از كل حفاظت فيزيكي مي‏‏‏‏باشد.

درس هایی از پدافند غیر عامل و پدافند عامل-9

پدافند ملي  یا حفاظت استراتژيك

در برخي از كشورها نهادهايی پايه‌ريزي شده ‏اند به نام پدافند غيرعامل يا پدافند ملي كه به معني دفاع غيرمسلحانه مي‏باشد و وظيفه آن لحاظ‌كردن ديدگاه ‏هاي حفاظتي و امنيتي در طرح ‏هاي كلان عمراني، اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي كشور مي‏باشد. مثلاً در روسيه كليه طرح‏ها و لوايح مطرح شده در مجلس و هيئت دولت بايد با ديدگاه هاي حفاظتي منطبق شود و هر جا كه لازم است الگوهاي حفاظتي به مجلس و دولت عرضه ‏گردد. چنان‌چه در روسيه متروها در عمق نود متري زمين ساخته مي‏شود تا در زمان جنگ و به هنگام بمباران اتمي ‏از آن به‏ عنوان پناهگاه امن و مطمئن استفاده نمايند تا به مردم آسيبي نرسد. علاوه براين تمام خطوط ارتباطي و مواصلاتي، جاده ‏ها و بنادر به نحوي طراحي مي‏شوند كه در ضمن برآورده‌كردن نيازمندي‏ هاي شهروندان ارزش ‏هاي حفاظتي را هم در بر بگيرد يا در بعضي كشورها از نظر فرهنگي طوري به مردم آموزش مي‏دهند كه نسبت به مسائل حفاظتي خيلي حساس باشند … و به اين طريق از تماميت ارضي كشور حفاظت مي‏شود يا چنان‌ چه كشوري مثل كره‌ جنوبي كه از سوي كشور هم مرز خود مانند كره‌ شمالي احساس تهديد مي‏كند‏، اجتماعات كشاورزي را بيش‏تر در مرز شمالي كشور خود مستقر مي‏كنند و صنعت‌گران عمده را در جنوب كشور ترويج مي‏نمايد تا بتواند در زمان جنگ و تهاجم كره‌ شمالي به آن فرصت بيش‏تري براي دفاع از صنايع خود كه مي‏تواند در مواقع لازم به صنايع دفاعي تبديل شود فراهم گردد (1385).‏

درس هایی از پدافند غیر عامل و پدافند عامل-9

تقسيم‌ بندي ماهوي و ساختاري

با توجه به آن‏چه قبلاً گفته شد فعاليت‏ هاي حفاظتي يكي از فعاليت ‏هاي چهارگانه ضداطلاعات مي‏باشد و عده ‏اي از كارشناسان و صاحب‌نظران در حوزه ضداطلاعات معتقداند كه فعاليت ‏هاي ضداطلاعات به دو نوع عامل و غيرعامل، قابل تقسيم است. ‏به‏ طوري‏كه در يك نگاه كلي‌ نگر فعاليت ‏هاي ضدجاسوسي و ضد براندازي را در حوزه «ضداطلاعات عامل» و فعاليت‏ هاي حفاظتي و فريب را در حوزه «ضداطلاعات غيرعامل» تقسيم نموده ‏اند. (مهدي شيخ‌زاده، 1387، وبلاگ آفتاب) حال با توجه به اين‏كه صاحب‌نظران، فعاليت ‏هاي حفاظت را جزيي از فعاليت‏ هاي ضداطلاعات مي‏دانند و بر اساس اين‏كه هر جزئي در جزئيات خويش تابعي از كل مي‏باشد‏، مي‏توان چنين نتيجه گرفت كه حفاظت به عنوان جزيي از كليت ضداطلاعات تابع اهداف و فعاليت ‏هاي ضداطلاعات است و با‏ توجه به اين‏كه براي محافظت از يك هدف حفاظتي نمي‏‏توان و نبايد به روش ‏هاي صرفاً تدافعي و غيرعامل اكتفا كرد و منتظر رويدادها و تهاجمات دشمن ماند تا پس از تهاجم اقدامات تدافعي انجام پذيرد، لذا ضروري است تا براي مقابله با فعاليت ‏هاي مضر دشمن كه معمولاً شامل جاسوسي، نفوذ، تله‌گذاري، خراب‌كاري و ساير اقدامات مضر است با به كارگيري شيوه ‏هاي «ضداطلاعات عامل» اقدامات حفاظت فيزيكي را تكميل نمود. ‏لذا با اين رويكرد از نظر نگارنده فعاليت ‏هاي حفاظتي را به تبعيت از ضداطلاعات عامل و غيرعامل، مي‏توان از نظر ماهوي و ساختاري در دو حوزه «حفاظت عامل يا تهاجمي» و «حفاظت غيرعامل يا فيزيكي» دسته‌بندي كرده است البته در حال حاضر هم اين دسته‌بندي را در «حفاظت پرسنلي» كه حوزه اقدامات آن كاملاً اطلاعاتي است مي‏توان مشاهده كرد به ‏طوري‏ كه فعاليت‏ هاي حفاظت فيزيكي كه غالباً فيزيكي صرف و تدافعي مي‏باشد را مي‏توان در حوزه پدافند غيرعامل برشمرد و فعاليت ‏هاي حفاظت پرسنلي و حفاظت اطلاعات را كه غالباً اطلاعاتي و ضداطلاعاتي و تهاجمي ‏مي‏باشد را در حوزه پدافند عامل محسوب و به همين طريق نام‌گذاري و دسته‌بندي نمود. كه در ادامه اين مبحث توضيحات لازم تبيين و تشريح خواهد شد.

درس هایی از پدافند غیر عامل و پدافند عامل-9

پدافند غيرعامل يا حفاظت فيزيكي

فعاليت‏ هاي حفاظت فيزيكي آن‌گاه كه به‌منظور مقابله با تهديدات به دنبال شيوه ‏هاي استحكامي و مقاوم‌ سازي نهاد‏ها و بنيادهاي يك هدف طبقه‏ بندي ‏‏شده مي‏رود به حوزه «پدافند غيرعامل» نزديك مي‏شود و آن‌گاه كه از جنگ‌ افزارها و شيوه ‏هاي نظامي ‏استفاده مي‏نمايد به حوزه «پدافند عامل» نزديك مي‏گردد. ‏براين اساس با توجه به اين‏كه حفاظت فيزيكي تركيبي از پدافند عامل و غيرعامل مي‏باشد (البته در سطح خرد آن) شايد گفته شود كه بهتر است به‌دليل كاربرد سلاح به آن حفاظت نيمه عامل گفته شود.

در پاسخ مي‏توان به دو استدلال اشاره نمود اول اين‏كه با توجه به اين‏كه صبغه و رنگ پدافند غيرعامل در اين نوع از حفاظت به مراتب شديدتر از پدافند عامل مي‏باشد و اصولاً كاربرد سلاح در حفاظت نسبت به پدافند عامل بسيار كم رنگ‏ تر است و هم‏چنين استفاده از سلاح در حفاظت غيرعامل بيش‏تر جنبه بازدارنگي دارد و صرفاً پس از تهاجم دشمن مجاز به دفاع و استفاده از سلاح دارد آن‏هم از نوع سلاح‏ هاي متعارف و سبك و اصولاً سلاح در حفاظت جنبه بازدارندگي و تدافعي دارد و فاقد جنبه تهاجمي مي‏باشد.

بنابراين به‌دليل كاربرد تدافعي سلاح در حفاظت نمي‏‏ توان فعاليت آن را عامل محسوب نمود و دوم اين‏كه در فعاليت ‏هاي حفاظت منظور از لفظ پسوند «عامل و غيرعامل» به‌دليل كاربرد سلاح يا عدم استفاده از سلاح نمي ‏‏باشد بلكه نوع نگرش و شيوه ‏هاي تهاجمي و تدافعي به كار رفته در اقدامات حفاظت است كه مبناي اين تقسيم‌ بندي قرار مي‏گيرد بنابر اين حفاظت غيرعامل يا حفاظت فيزيكي شامل آن بخش از تدابير حفاظتي مي‏‏باشد كه از اهداف حفاظتي در مقابل تهديدات، اعم از طبيعي و انساني به شيوه‏ هاي فيزيكي و تدافعي محافظت مي‏كند به اين ترتيب وجه مشخصه حفاظت غيرعامل، نوع تدابير تدافعي و فيزيكي به‏ كار رفته در فرآيند آن مي‌باشد كه فاقد هرگونه اقدامات تهاجمي ‏پيش‏گيرانه مي‏باشد و اقدامي ‏پركميت و كم كيفيت و با‏ اهميت است.

درس هایی از پدافند غیر عامل و پدافند عامل-9

تفاوت پدافند و حفاظت

نقطه انشقاق و تفاوت فعاليت ‏هاي «حفاظت كلان و استراتژي» كه به نام «پدافند عامل و پدافند غيرعامل» شناخته شده است با حفاظت غيرعامل در اين است كه «حفاظت غيرعامل» در سطح خرد و هدف‏ هاي طبقه ‏بندي ‏‏شده فردي يعني براي يك هدف در يك نقطه از كشور طراحي و اجرا مي‏گردد ولي «حفاظت كلان و استراتژي» در سطح ملي و براي اهداف آن و به صورت انبوه طراحي و اجرا مي‏گردد که به آن پدافند گویند.

تفاوت ديگر پدافند غيرعامل با حفاظت غيرعامل در اين است كه اقدامات پدافند غيرعامل شامل اقدامات غيرمسلحانه نیز است، اما اقدامات حفاظت غيرعامل در صورت تهاجم مسلحانه دشمن، قطعا مسلحانه است. نوع پاسخ مسلحانه بستگی به شرایط و اوضاع  تهاجم و چگونگی نیاز به پاسخ دارد.

با اين وجود شايد لازم باشد به‌منظور تنوير بيش‏تر اذهان؛ تعاريف پدافند و پدافند عامل و پدافند غيرعامل در اين‏جا آورده شود:

پدافند: آن دسته از فعاليت هايي است كه در راستاي؛ دفع و خنثي‌كردن يا كاهش تاثيرات اقدامات آفندي دشمن و ممانعت از دست‏يابي به اهداف خودي طراحي و انجام مي‏شود.

پدافند عامل: عبارت از رويارويي و مقابله مستقيم با دشمن و به كارگيري جنگ‌ افزارهاي مناسب و موجود به‌ منظور دفع حمله و خنثي‌كردن اقدامات آفندي وي مي‏باشد.

پدافند غيرعامل: به مجموعه اقداماتي اطلاق مي‏گردد كه مستلزم به كارگيري جنگ‌افزار نبوده و با اجراي آن مي‏ توان از واردشدن خسارات مالي به تجهيزات و تأسیسات حياتي و حساس نظامي و غيرنظامي و تلفات انساني جلوگيري نموده يا ميزان اين خسارات و تلفات را به حداقل ممكن كاهش داد. (محمدرضا معماريان، 1387)

درس هایی از پدافند غیر عامل و پدافند عامل-9

بر اساس توضيحات فوق تعريف حفاظت غيرعامل يا فيزيكي به شرح زير مي‏باشد:

  • تعريف حفاظت غيرعامل

حفاظت غيرعامل عبارت است از: سلسله اقداماتي كه اهداف طبقه ‏بندي ‏‏شده را در مقابل تهديدات با رويكرد فيزيكي تامين نموده و منجر به افزايش ضريب اطمينان مي‏گردد.

  • ويژگي‏ هاي حفاظت غيرعامل يا ايستا

1حفاظت غيرعامل يا ايستا كه همان حفاظت فيزيكي است با مسائلي مانند استحكامات، حصار، ديوار، در، پنجره، قفل‏ ها، گاوصندوق ‏ها و سيستم ‏هاي هشدار دهنده‏، نگهبان مسلح و غيرمسلح و… سر و كار دارد.

2در پي كاهش آسيب‏ پذيري نيروي انساني، ساختمان ‏ها‏، تأسیسات، تجهيزات، اسناد و… است

3در پي سد نمودن و محدودكردن دسترسي حريف به اطلاعات و امكانات مورد نظر از طريق پيش ‏بيني و پيش‌ گيري با امكانات فيزيكي مي‏‏‏‏باشد.

4صرفاً اقدام به دفاع مي‏‏‏‏نمايد و ابتداً حريف را تهديد نمي‏كند.

5شامل فعاليت ‏هاي فيزيكي و غيراطلاعاتي مي‏‏‏‏باشد.

6مقابله با تهديدات طبيعي در اين حوزه مي‏باشد. ‏

7تدابير حفاظت غيرعامل در پي محدودكردن توانائي حريف با امكانات فيزيكي در زمان تهاجم است.

8حفاظت غيرعامل غالباً مخفي و اسرارآميز نمي‏باشد.

9با فريب و تحميل هزينه بيش‏تر به حريف در پي تقويت بازدارندگي از اقدامات حريف است.

درس هایی از پدافند غیر عامل و پدافند عامل-9

  • حفاظت عامل يا تهاجمي

براي حفاظت از اهداف و موضوعات حفاظتي در مقابله با اقدامات خرابكارانه دشمن مانند جاسوسي، سرقت ربايش، تخريب و… استفاده از شيوه‏ هاي حفاظت غيــرعامل و فيزيكي اقدامي ‏لازم و ضروري مي‏باشد ولي اين اقدامات به تنهايي كافي نيست و با در نظر گرفتن اين‏كه بهترين نوع دفاع حمله مي‏باشد لازم است به‌منظور تقويت دفاع از اهداف حفاظتي ضمن انجام اقدامات تدافعي يعني حفاظت فيزيكي (غيرعامل) از شيوه ‏هاي تهاجمي هم بهره گرفت.

براي درك مفهوم حفاظت عامل يا تهاجمي در موضوع حفاظت فيزيكي لازم است بدانيم كه مهم‏ترين نكته در حفاظت از يك موضوع درك تهديد و شناسايي بستر تهديداتي است كه آن موضوع را به مخاطره مي اندازد و سپس آگاهي به‏ موقع از حضور دشمن و نيت وي قبل از عملي‌كردن اهدافش با شيوه‌هاي ضداطلاعاتي است كه اصطلاحاً به اين‏گونه اقدامات حفاظتي در اين‏جا «حفاظت عامل» گفته مي‏شود. ‏با توجه به مواردي كه گفته شد، مي‏توان حفاظت عامل در حوزه حفاظت فيزيكي را به شرح زير تعريف نمود.

درس هایی از پدافند غیر عامل و پدافند عامل-9

ويژگي‏هاي حفاظت عامل

1ريشه در حريف‌شناسي دارد و براين باور است كه همواره بهترين دفاع حمله است.‏

2با شيوه‌هاي ضداطلاعاتي مانند جمع‌آوري اطلاعات با روش ‏هاي مختلف آن سروكار دارد و كشف و ردگيري يا شناسايي اولين مرحله فعاليت حفاظت عامل است.

3در پي سد نمودن و محدودكردن دسترسي حريف به اطلاعات و امكانات مورد نظر از طريق پيش ‏بيني و پيش‌گيري با شيوه ‏هاي تجزيه و تحليل اطلاعاتي مي‏‏‏‏باشد.

4براي دفاع، تهاجمي عمل كرده و مستقيماً حريف را با شيوه ‏هاي ضداطلاعاتي تهديد مي‏‏‏‏كند.

5تدابير حفاظت عامل در پي محدودكردن توانائي حريف با امكانات ضداطلاعاتي است.

6مخفي و اسرارآميز مي‏‏‏‏باشد.

7صرفاً براي مقابله با تهديدات حريف و عوامل غيرمجاز تعريف شده و مقابله با تهديدات طبيعي در حوزه پدافند غيرعامل تعريف شده است.

 

مهران ایزدی

درس قبل                                                                                                  درس بعد

پدافندتهاجمحفاظتدفاععاملغیر عامل
Comments (0)
Add Comment