درس هایی از پدافند غیر عامل و پدافند عامل-13

اصول اساسي حفاظت تأسیسات

درس هایی از پدافند غیر عامل و پدافند عامل-13

اصول اساسي حفاظت تأسیسات

 

اصل دوم طبقه ‏بندي و لايه‌بندي

اصل دوم  از اصول اساسي حفاظت تأسیسات عبارت است:

الف) طبقه ‏بندي ‏‏تأسیسات؛

ب) لايه ‌بندي تأسیسات

  طبقه ‏بندي ‏‏تأسیسات

قبلاً در بخش مباني و مفهوم حفاظت به تفصيل در مورد طبقه ‏بندي و اهميت آن در حفاظت بحث شده است و لذا‏ اجمالاً در مبحث حفاظت تأسیسات مي‏توان گفت به ‌دليل صرفه‌ جويي در هزينه‏ ها و عدم اتلاف منابع و اين‏كه تهديدات نسبي و متغير وابسته به ارزش اهداف حفاظت مي ‏باشد بنابراين همه تأسیسات و اماكني را كه نيازمند به حفاظت مي ‏باشند را نمي‏‏توان در يك سطح حفاظت كرد و براي تعيين ميزان ‏اقدامات حفاظتي، نيازمند به تعيين دقيق اولويت و ارزش تأسیسات مورد نظر و ميزان تهديدات متصوره بر آن مي ‏باشد و بايد بين تأسیسات و اماكن مختلف تفاوت ‏هایي قايل شد. چون اگر سرمايه‌گذاري و هزينه‏ هاي حفاظتي به ميزان ‏ارزش تأسیسات نباشد باعث هدر رفتن سرمايه و امكانات مي‏شود و اگر اقدامات حفاظتي كم‌ تر از ارزش و اهميت تأسیسات انجام گيرد با افزايش آسيب‏ پذيري تأسیسات مواجه مي‏شويم. لذا ارزش‌گذاري بر حسب معيار‏هاي حفاظتي را طبقه ‏بندي ‏‏حفاظتي مي‏گويند.

اصولاً طبقه‏ بندي ‏‏حفاظتي يك نوع فرهنگ و زبان مشترك بين عوامل و عناصر حفاظتي و سازمان‏ هاي مختلف ايجاد مي‏ نمايد و اگر طبقه ‏بندي واحدي براي اماكن و تأسیسات تعريف نگردد موجب هرج و مرج گشته و هر كس حسب برداشت شخصي و سازماني خودش موضوع را تعبير و تعريف خواهد كرد در حالي كه بايد از معيار واحد و مشخصي پيروي شود. بنابر اين، مبناي انجام اقدامات حفاظتي براي يك تأسیسات، طبقه‏بندي ‏‏حفاظتي آن مي ‏باشد. ‏به اين مفهوم كه طبقه‏بندي ‏‏تأسیسات، ‏تعيين‌كننده سطح اقدامات حفاظتي خواهد بود و اين رابطه يك رابطه مستقيم است؛ به ‏طوري‏كه با بالا رفتن طبقه‌ بندي، سطح اقدامات حفاظتي افزايش يافته و با‏ پايين آمدن آن، سطح اقدامات حفاظتي پايين خواهد آمد. ‏

عناوين چهارگانه طبقه‌ بندي اماكن

بر اساس «طرح حفاظت فيزيكي اماكن و تأسیسات كل كشور مصوبه جلسه مورخ 4/5/1373 شوراي امنيت كشور» تعريف طبقه ‏بندي ‏‏اماكن و تأسیسات بر اساس چهار عنوان: حياتي، حساس، مهم و قابل حفاظت به شرح زير مي‏ باشد.

اماكن و تأسیسات حياتي

اماكن و تاسيساتي مي‏‏ باشند كه از نقطه نظر استراتژيكي ، حائز چنان اهميتي باشند كه اگر تمام يا قسمتي از آن مورد تعريض يا تخريب واقع شده يا به اشغال يا كنترل دشمن در آيند خسارات كلي به امنيت كشور وارد شده يا‏ زندگي عادي مردم را براي مدت مديدي دچار اختلال نمايند.

اماكن و تأسیسات حساس

اماكن و تاسيساتي مي ‏‏باشند كه اگر تمام يا قسمتي از آن مورد تعرض يا تخريب واقع شود يا به اشغال يا‏ كنترل دشمن درآيد زيان كلي به امنيت منطقه‏اي ‏از كشور وارد شده يا زندگي عادي مردم را براي مدتي مختل نمايند.

اماكن و تأسیسات مهم

اماكن و تاسيساتي مي ‏‏باشند كه اگر تمام يا قسمتي از آن‌ها ‏‏مورد تعرض يا تخريب واقع شده يا تحت اشغال و كنترل دشمن قرار گيرند مشكلات امنيتي براي قسمتي از منطقه‏اي از كشور ايجاد شده يا زندگي عادي گروهي از مردم براي مدت محدودي مختل گردد.

اماكن و تأسیسات قابل حفاظت

اماكن و تـاسيساتي مي ‏‏باشند كه در رده ‏هاي فوق قرار نگرفته ليكن لطمه به آن ‌ها مي‏تواند وقفه ‌اي در بخشي از امور يك شهر ايجاد نموده و حفاظت از آن ‌ها ‏‏لازم باشد.

تبصره: اماكن و تأسیسات قابل حفاظت از ديدگاه روش حفاظتي به دو دسته قابل حفاظت با پاس ثابت و قابل حفاظت با انجام گشت تقسيم مي‏‏گردد.

حالات مختلف طبقه ‏بندي و دسته ‌بندي تأسیسات و اماكن

به‏طور كلي طبقه ‏بندي و دسته ‌بندي تأسیسات و اماكن بر حسب حالات و ابعاد مختلف به شرح زير مورد بررسي قرار مي‏گيرد:

از حيث نوع ماموريت

وظايف تعريف شده براي اماكن و تأسیسات را ماموريت محوله و عمل‏كرد‏‏ آن تأسیسات مي‏گويند بنابراين تأسیسات و اماكن از منظر نوع ماموريت به صورت زير نام‌گذاري و دسته ‌بندي مي ‏شود. ‏

اماكن ستادي: اماكني هستند كه در آن فعاليت‏ هاي ستادي و اداری انجام می پذیرد.

اماكن لجستیکي و پشتيباني: اماكني هستند كه مخصوص نگهداري و ذخيره و نگهداري لوازم و اقلام نظامي و تدافعي هستند. مانند انبار‏هاي لجستیکي، آمادهگاه‏هاي مهماتي.

اماكن صفي: اماكني هستند كه در آن عمليات ‏هاي نظامي ‏انجام مي‏گردد مانند سايت‏هاي موشكي زمين به هوا، مراكز اقامتي لشگر و تيپ و….

اماكن امدادي: اين اماكن به‌منظور پشتيباني و ارايه خدمات تاسيس مي ‏‏شوند مانند مراكز درماني مانند درمانگاه‏ها و بيمارستان صحرائي يا مراكز تعميراتي.

اماكن آموزشي: اين مراكز براي آموزش افراد و پرسنل احداث مي‏شود.

از حيث اهميت و ارزش

با توجه به اين‏كه ماموريت و وظايف تعريف شده براي هر يك از تأسیسات موجب ارزش و اهميت آن مي ‏باشد و در تعيين طبقه ‏بندي ‏‏حفاظتي آن تأسیسات موثر است. تأسیسات و اماكن را مي‏توان بر اساس نوع ماموريت يا عمل‏كرد ‏‏به گروه‏هاي اطلاعاتي‏، ستادي‏، عملياتي، لجستیکي پشتيباني، امدادي، آموزشي، تقسيم نمود؛ و سپس هر كدام از اين اماكن را با ماموريت ‏هاي محوله از حيث ارزش و اهميت طبقه‏بندي ‏‏كرد.

از بعد موقعيت و ماموريت

تأسیسات و اماكن از نظر موقعيت و جايگاه سلسله مراتبي به تأسیسات و اماكن مركزي و تابعه دسته ‌بندي مي‏‏گردد.

از بُعد هويت

تأسیسات و اماكن از منظر هويت به اماكن و تأسیسات آشكار و پنهان دسته‌بندي مي‏شود؛

از حيث حوزه فعاليت و استقراري

از نظر حوزه فعاليتي در حوزه خودي و حوزه حريف دسته ‌بندي مي‏شود.

ازحيث بعد زماني

از نظر بعد زماني فعاليت اماكن و تأسیسات مي‏تواند دائم يا موقت باشد. ‏

از حيث بعد مالكيت

اماكن از حيث مالكيت مي‏تواند به یکی از انواع مالکیتی، اجاره ایی و مشارکتی تقسیم شود.

لايه‌بندي

پس از اين‏كه يك تأسیسات يا مكاني بر اساس ارزشش طبقه ‏بندي ‏‏شد اقدام به لايه ‌بندي يا ترسيم حريم حفاظتي براي آن مي‏شود.

حريم حفاظتي در حفاظت تأسیسات به اين معناست كه براي طراحي حفاظت از تأسیسات ابتدا تأسیسات و محيط پيراموني آن را به سه لايه مجزا تقسيم كرده و براي هرلايه از آن تعريف و طرح خاصي از اقدامات حفاظتي در نظر گرفته مي‏شود. به‏طور مثال در لايه اول يا «حريم امنيتي» این لایه در محدوده بیرونی تاسیسات و خارج از مالکیت سازمان است و با طرح حفاظتي تعريف شده براي آن از لايه دوم حفاظت خواهد كرد. لايه دوم يا «حريم حفاظتي» مي‏ باشد و كارش حفاظت از لايه سوم است این لایه شامل دیوار محیطی و محوطه باز تاسیسات است   لايه سوم يا «حريم ايمني» شامل ساختمان ها واماکن درون محوطه تاسیسات است و از اهداف داخل آن حفاظت مي‏كند و هركدام از اين حريم‏ها داراي عمل‏كرد‏‏ و تعريف خاصي هستند كه در ادامه توضيح داده خواهدشد.

حريم ‏هاي سه‌گانه اماكن و تأسیسات

حريم‏هاي سه‌گانه بر اساس آئين‌نامه حريم امنيتي اماكن نظامي ‏انتظامي ‏ستاد كل نيروهاي مسلح به شرح زير است:

حريم ايمني

منطقه‏اي است كه جزو مالكيت سازمان بوده و با توجه به ماموريت آن سازمان با نظر مدير و كارشناس عملياتي مربوطه تعيين مي‏گردد.

حريم حفاظتي

منطقه‏اي كه بعد از حريم ايمني قرار دارد و جزو مالكيت سازمان بوده و متناسب با تهديداتي كه وجود دارد با نظر سازمان حفاظت‌كننده تعيين مي‏گردد. ‏

حريم امنيتي

به منطقه‏اي بعد از حريم حفاظتي گفته مي‏شود كه جزو مالكيت سازمان نمي‏‏باشد و اقدامات لازم در اين منطقه مي‏بايد با هماهنگي ساير ارگان‏ها و سازمان‏هاي ذيربط انجام پذيرد.

وسعت و گستره حريم امنيتي

وسعت و شعاع حريم امنيتي هر يك از تأسیسات طبقه‏بندي ‏‏شده حفاظتي اعم از حياتي، حساس‏، مهم و قابل حفاظت بر اساس استانداردهاي تعيين شده در طرح حفاظت فيزيكي اماكن و تأسیسات كل كشور مصوب جلسه مورخ 4/5/1373 شوراي امنيت كه به‏عنوان مستند قانوني ملاك عمل است به شرح زير مي‏باشد:

شایان ذکر است در اینجا اصطلاح «حریم امنیتی» بر اساس آئين‌نامه حريم امنيتي اماكن نظامي ‏انتظامي ‏ستاد كل نيروهاي مسلح تعریف شده است در صورتیکه در طرح حفاظت فيزيكي اماكن و تأسیسات كل كشور مصوب جلسه مورخ 4/5/1373 شوراي امنيت از لفظ حریم حفاظتی به جای حریم امنیتی استفاده شده است لذا برای جلوگیری از خطای ذهن در اینجا بجای استفاده از لفظ حریم حفاظتی لفظ صحیح حریم امنیتی جایگزین شده است.

1.حريم امنیتی تأسیسات حياتي در خارج از شهرها از سوي شوراي امنيت كشور هزار متر (1000) تعيين شده است؛

2.حريم امنیتی اماكن و تأسیسات حياتي در محدوده شهر‏ها 500 متر تعيين شده است؛

3.تأسیسات حساس خارج از شهر‏ها 500 متر مي‏باشد؛

4.تأسیسات حساس در محدوده شهرها 300 متر است؛

5.حريم حفاظتي اماكن و تأسیسات طبقه‏بندي ‏‏شده رده مهم واقع در خارج از محدوده شهر‏ها 300 متر درنظر گرفته شده است؛

6 .حريم حفاظتي اماكن و تأسیسات مهم داخل شهرها 150 متر در نظر گرفته خواهد شد.

7.حريم امنیتی اماكن و تأسیسات طبقه‏بندي ‏‏شده رده قابل حفاظت وسعت و شعاع خاصي از سوي شوراي امنيت كشور به صورت متراژ تعيين نشده است.

اصل سوم پيش‌بيني و برآورد تهديد

اصل سوم از اصول اساسي حفاظت تأسیسات اصل پيش‏بيني و برآورد است؛ همان‏گونه‏ كه قبلاً توضيح داده شد حفاظت از جمله اقدامات تأمینی و ضداطلاعاتي مي‏باشد. بنابراين در «حفاظت» هم مانند «ضداطلاعات عامل» ابتدا بايد بررسي و برآورد تهديد صورت گيرد و دشمنان اهداف مورد نظر خود را شناسايي نمايد. درست مانند باغداري كه براي احداث پرچين يا ديوار پيرامون باغ خود و نيز استفاده از سموم دفع آفات قبلاً برآورد مي‏كند كه از جانب كدام خطر ممكن است تهديد شود وآن گاه براي هركدام از آن تدابيري ميانديشد مثلاً براي ممانعت از ورود افراد غريبه يا حيوانات موذي باغ را محصور مي‏كنند و براي حفاظت از باغ خود در مقابل تهاجم حيوانات موذي اقدام به تلهگذاري مي‏كند ولي در محلي كه فاقد حيوانات موذي باشد بي‌جهت تله‌گذاري نمي‏‏كنند يا در جاي كه كلاغ ندارد مترسك نصب نمي‏كند و در جايي كه آفت الف وجود ندارد از سموم مخصوص آفات الف استفاده نخواهند كرد. البته اين مثال‏ها و توضيحات مربوط به تهديدات انساني بود و براي تهديدات طبيعي هم بايد پس از برآورد دقيق تمهيدات لازم انديشيده شود يعني بايد برآورد و پيش‏بيني گردد كه يك هدف حفاظتي احتمال مي‏رود با چه تهديداتي و حداكثر با چه شدتي مواجه گردد سپس براي مواجه با آن تهديدات هزينه‏هاي مادي، فني و انساني برآورد نمود.

بر اين اساس براي مقرون به‏صرفه‌بودن هزينه‏هاي حفاظت از تأسیسات داراي طبقهبندي و هم افزايش بازده اقدامات آن ابتدا بايد اماكن و تأسیسات مورد نظر مورد بررسي ارزشيابي واقع شوند. سپس تهديدات شناسايي شده ردهبندي گردد تا امكانات موجود به اصلي‏ترين تهديدات اختصاص يابد.

براي برآورد تهديدات پيش از هر چيز نياز به جمع‌آوري و كسب اطلاعات مي‏‏‏‏باشد چرا كه «اطلاعات» با ارزش‏ترين عنصر تصميم‌گيري است. براي جمع‌آوري اطلاعات بهتر است در مرحله اول از اطلاعات موجود و ذخيره شده آغاز كرد. پس از گردآوري اطلاعات موجود بايد آن را مورد تجزيه و تحليل و بررسي قرار داد تا پاسخ‏هاي دقيق و متقني براي پرسش‏هاي زير پيرامون تهديدات هدف مورد نظر به‏دست آيد.

1.آيا اين اطلاعات كافي و اطمينان بخش است؟

2.آيا اطلاعات موجود بروز است؟

3.آيا امكانات موجود را سنجيده‏ايم؟

4.تا چه ميزان ‏اعتبار اعم از پول و نيرو در اختيار داريم؟

5.آن‏چه بناست مورد حفاظت قرار بگيرد تاچه حد ارزش‌مند است؟

6.آيا استعداد حريف مورد سنجش قرار گرفته است؟

7.يا به شيوه‏ها و شگردهاي تهاجم حريف وقوف كامل داريم؟

8.طرح‏هاي حفاظتي قبلي به چه صورت بوده و چه نقاط ضعف و قوتي داشته‏اند؟

پس از جمع‌بندي پاسخ‏هاي ارايه شده متوجه مي‏شويم كه ممكن است اطلاعات موجود ناقص باشد و براي تصميم‌گيري كفايت نكند. در اين هنگام بايد اقدام به كسب و جمع‌آوري اطلاعات تكميلي نمود.

به‌دليل اهميت به‏سزاي برآورد تهديدات در امر حفاظت از تأسیسات در بخش دوم اين فصل، در مورد معرفت‌شناسي تهديدات در حوزه حفاظت تأسیسات مطالبی ارایه خواهد شد.

اصل چهارم طراحي

اصل چهارم از اصول حفاظت تأسیسات «طراحي» است. پس از برآورد تهديدات و تجزيه و تحليل اطلاعات مكتسبه و با توجه به مقدورات كه شامل بودجه، نيروي انساني، تكنولوژي و دانش، مي‏باشد يك طرح حفاظتي را پي ريزي و ترسيم مي‏نمايند.

اصل پنجم اقدامات

اصل پنجم از اصول حفاظت تأسیسات «اقدامات» مي‏باشد كه پس از تصويب نهايي طرح حفاظتي به اجرا گذاشته مي‏شود و هم‏زمان‏‏ نظارت حفاظتي هم صورت مي‏گيرد و هرگاه پارامترهاي اوليه تصميم‌گيري تغيير يافت طرح‏ هاي مكمل و الحاقي تصحيح شده، تهيه و اجرا خواهد شد به ويژه در صورتي‏كه از سوي حريف ضربه‏اي دريافت شده باشد و طرح حفاظتي در مقابل يك حمله واقعي قرار بگيرد مي‏توان با جمع‌آوري آثار ضربه، نقاط ضعف و قوت طرح را به نحو احسن شناسايي كرد و تصميمات لازم را اتخاذ نمود.

اصل ششم: استمرار ‏

وقتي از يك هدف حفاظت مي‏شود نمي‏توان حفاظت از آن را به ساعات اداري محدود كرد و سپس كار محافظت را با خاتمه ساعت اداري تعطيل و رها كرد، به عبارت ديگر حفاظت از هدف، دائمي و بدون تعطيلی بوده و در هر شرايطي ادامه خواهد داشت، به‏علاوه براي اهدافي كه توسط سيستم‏ها‏‏ي فني و سنسورهایي كه الكترونيكي هستند حفاظت مي‏شود، حتماً بايد پست‏هاي نگهباني دائمي ‏نيز قرار داد تا در صورت بروز خطر و هشدار از جانب دستگاه‏هاي فني، اقدامات لازم را به‏عمل آورند. مضافاً بر اين كه براي جلوگيري از تهديدات ناشي از، از كار افتادن دستگاه‏هاي فني كه به هر دليل مي‏تواند اتفاق بيافتد، (به‏طور مثال در زمان قطع برق) لازم است نيروي انساني كافي در نظر گرفته شود تا بتوانند در چنين شرايطي حفاظت از هدف را ادامه دهند.

اصل هفتم: قابل اطمینان بودن

اصل هفتم از اصول حفاظت تأسیسات «قابل اطمینان بودن» است. ‏به اين معني كه نيروهاي حفاظت‌كننده و افراد حاضر در تأسیسات هدف (جزوه آموزشي حفاظت از مراكزحساس) بايد از هر نظر قابل اطمينان و مورد اعتماد باشند. اين اصل ازمهم‏ترين اصل حفاظت است كه بايد مورد توجه قرار گيرد. ‏به‏طور مثال فرض كنيد از يك تاسيساتي كه حفاظت شديدي به‏عمل مي‏آيد و همه نيروهاي محافظ آن قابل اعتماد مي‏باشند، يك نفر از داخل همين هدف تحت حفاظت، خائن باشد يا يك نيروي ساده خدماتي كه به هدف تردد مي‏كند نيت سوء داشته باشد، به راحتي مي‏تواند يك بسته بمب‏گذاري شده را به داخل منتقل نمايد لذا حفاظت از هدف فقط بستگي به دانش و مهارت محافظين ندارد بلكه به (صلاحيت) افراد محافظ نيز بستگي دارد. از اين رو مهم‏ترين ‏‏اصل اساسي قابل اعتماد ‌بودن افرادي است كه به محدوده تأسیسات دسترسي دارند اعم از محافظين، شاغلين و حتي افراد خدماتي و افرادي كه به هر نحو به تاسيسات تردد دارند بايد صلاحيت اين افراد با دقت مورد ارزيابي قرار گيرد.

 

 

مهران ایزدی

درس قبلی                                                                              درس بعدی

پدافندتهدیدحفاظتطبقه بندیلایحه بندی
Comments (0)
Add Comment