تحلیل ایرانی
بررسی و تحلیل
مرضیه ضیغمی

درس هایی از پدافند غیر عامل و پدافند عامل-5

مفهوم و مباني حفاظت یا پدافند غیر عامل

0

درس هایی از پدافند غیر عامل و پدافند عامل-5

مفهوم و مباني حفاظت یا پدافند غیر عامل

 

جايگاه و اهميت پدافند غیر عامل یا حفاظت

حفاظت از منظر شكلي مفهومي سيال دارد كه با نگرش ‏هاي متفاوت و بر اساس ارزش ‏هاي متنوع مورد توجه قرار مي‏گيرد ولي از نظر ماهوي همه نسبت به اهميت حفاظت به ‏عنوان يك مولفه موثر در ايجاد امنيت اتفاق نظر دارند هر چند كه «اقدامات حفاظتي» از نظر ماهوي و سيستمي ‏در حوزه «فعاليت‏ هاي ضداطلاعات» قرار دارد و يكي از شقوق آن محسوب مي ‏گردد ولي با توجه به اين‏كه منطقي نيست كه مثلاً به ‏جاي حفاظت از كالاي با ارزش خود از دستبرد و سرقت سارقان و خطراتي كه آن را تهديد مي‏كند، ابتدا به سراغ همه سارقان رفته و در مورد آنان اقدام به جمع‌آوري و تحقيق و بررسي كرده و آنان را دست‏گير و با‏زجويي نماييم تا از سرقت آن كالاي جلوگيري شود، بلكه ابتدا بايد مكان امني براي كالاي با ارزش خود پيدا كنيم و از آن در مقابل خطرات و تهديدات موجود به درستي محافظت به‏عمل آوريم و سپس به تعقيب سارقاني كه امكان و انگيزه سرقت را دارند بپردازيم.

يعني اول اقدامات حفاظتي بعد اقدامات ضداطلاعاتي. برهمين اساس مي‏توان گفت حفاظت در خط مقدم مقابله با فعاليت‏ هاي جاسوسي، اطلاعاتي و خراب‌كاري مي‏باشد بنا بر اين ابتدا بايد عوامل تهديد شونده را با شيوه ‏هاي خاص ارزش‌گذاري كرده و سپس متناسب با ارزش آن كالا با شيوه‏ هاي متناسب براي حفاظت از آن اقدام نمايم و در اين جاست كه درجه اهميت حفاظت مشخص مي‏گردد و مي‏توان مدعي شد فعاليت ‏هاي حفاظتي نسبت به فعاليت ‏هاي ضداطلاعات در اولويت اول قرار دارند و خصوصاً اهميت حفاظت در فعاليت‏ هاي اطلاعاتي بسيار بارزتر است. به‏ طوري‏كه هر چه كار اطلاعاتي عميق ‏تر و حساس‏تر باشد درز اطلاعات كه ناشي از ضعف حفاظت است لطمات بيش‏تري را به امنيت كشور وارد خواهد كرد، فريب خوردن ، انحراف در ماموريت وارد‌شدن ضربه به كيس ‏ها، دست‏گيري و شهادت مامورين، فشارهاي سياسي و بين المللي و امثالهم همگي ناشي از ضعف حفاظت در فعاليت‏هاي اطلاعات مي‏باشد.

لذا چنان‌چه عنصر حفاظت را از فعاليت ‏هاي اطلاعاتي يا موضوعات حساس و طبقه‏ بندي ‏‏شده حذف نمايم از فعاليت اطلاعاتي يا موضوعات حساس يك حركت بي‌حاصل و پرخطر به‏ جا خواهد ماند. البته در اين‏جا بخشي از جنبه ‏هاي حفاظت كه صرفاً ماهيت دفاعي در برابر تهديدات انساني داشت به‏ عنوان اهميت حفاظت مطرح شد ولي در واقع حفاظت داراي جنبه ‏هاي ديگري مانند مقابله با تهديدات ساختاري و طبيعي است كه بسيار شايان اهميت و توجه است و اصولاً حفاظت بمانند ظرفي است كه كليه اهداف و موضوعات حفاظتي مظروف آن هستند كه در صورت عدم يا آسيب‌ديدن ظرف ديگر امكان بقا براي مظروف متصور نخواهد بود و حتي فراتر از آن وظيفه دفاع و حراست از ظرف و مظروف به ‏عهده حفاظت مي‏باشد (مثل حفاظت از تأسیسات كه هم از تأسیسات و اماكن داخل آن حفاظت مي‏كند و هم از هر آن‏چه در داخل اماكن مي‏باشد مانند انسان، ابزار، اطلاعات و… محافظت مي‏كند) و بي‌دليل نيست كه امروزه در جوامع صنعتي و پيش‏رفته شعار «اول ايمني و بعداً كار» به يكي از شعائر اصلي در زندگي روزمره تبديل شده است.

وجوه پدافند غیر عامل یا حفاظت

حفاظت دو وجه سلبي و ايجابي دارد وجه سلبي آن ممانعت از تهاجم عامل انساني و مقابله و مبارزه با عواقب و اثرات تخريب عامل طبيعي است و به تعبيري ممانعت از تغيير وضع موجود و حفظ موقعيت حاضر مي‏باشد و وجه ايجابي آن ايجاد امنيت است. با اين نگرش وجهه تدافعي حفاظت سلبي است كه معمولاً به‏ دليل موانعي كه از سوي حفاظت ايجاد مي‏گردد و متعرض آزادي عمل افراد مي‏شود مانند موانع و مقرارت حفاظتي، براي آحاد مردم جامعه خوشايند نيست ولي وجه ايجابي آن كه ايجاد امنيت است، هدف اصلي حفاظت و مطلوب آحاد مردم مي‏باشد.

شكل و ساختار پدافند غیر عامل یا حفاظت

اصولاً ساختارحفاظت بر اساس شكل و ماهيت تهديداتي كه از سوي عوامل تهديد‌كننده اعم از انساني و طبيعي انجام مي‏گيرد شكل مي‏گيرد و با توجه به اين‏كه ‏‏در فعاليت ‏هاي حفاظتي ماهيت تهديدات و هم‏چنين عامل تهديد شونده متغير مي‏باشد بديهي است كه اقدامات حفاظت هم متغير غيرمستقل خواهد بود و به عبارتي حفاظت تابعي از متغير تهديدات و موضوعات است. با اين نگرش «حفاظت شكل و ساختار ثابتي ندارد و همسو با نوع و جهت تهديدات نوع و ماهيت موضوعات و اهداف، ساختار آن از نظر كمي و كيفي متغير مي‏باشد.»

تعريف جامع پدافند غیر عامل یا حفاظت

عده ‏اي از صاحب‌نظران، حفاظت را از جمله اقدامات تأمینی و «ضداطلاعات غيرعامل» دانسته‏ اند. ‏بر اساس اين انگاره حفاظت به مجموعه اقداماتي اطلاق مي‏شود كه به‌منظور ممانعت يا دست كم دشواركردن دسترسي حريف و افراد غيرمجاز اعم از خودي و بيگانه به اهداف حفاظت شده به ‏عمل مي‏آيد (1385). نقدي كه به اين تعريف وارد است اين است كه در اين تعريف تهديدات صرفاً به عوامل حريف و خودي محدود شده است و اشاره‏ اي به تهديدات طبيعي كه از طريق عوامل طبيعي مانند سيل، زلزله و … نشده است و البته تعاريف مختلف و بيش‏تري در مورد حفاظت تاكنون از سوي افراد صاحب‌نظر ارايه گرديده است. با توجه به اين‏كه دامنه موضوعات حفاظتی بسيار وسيع و داراي تنوع گسترده مي‏باشد و دامنه آن از اشيا تا اسرار و انسان تا ساختمان و حتي فكر و اعتقادات و ايمان را شامل مي‏گردد. بديهي است كه به‌دليل تنوع موضوعات حفاظتي هركس از ظن و صنف خود تعريفي براي حفاظت ارايه داده ‏است كه غالباً جامع و مانع نبوده ولي مي‏توان گفت يكي از جامع ‏ترين و مانع‏ ترين ‏‏تعريفي كه تاكنون از «حفاظت» تعريف شده است تعريف رايج است. ‏اين تعريف شامل ارايه پاسخ ‏هاي متقن به اين پرسش‏ هاست كه حفاظت از چه چيزي و در برابر چه چيزي و چگونه و با چه هدفي، بايد باشد و داراي ويژگي جامعي از حفاظت است كه آن ويژگي ‏ها عبارتند است از:

  • جامع اهداف، موضوعات و تهديدات مي‏باشد.
  • از قابليت انعطاف و تبديل به‌منظور ارايه تعريف در موضوعات مختلف حفاظت برخوردار باشد مانند حفاظت؛ اسناد، تأسیسات، اماكن و…
  • به بنيان ‏ها، اساس و اركان حفاظت پرداخته شده است
  • در ارايه تعريف و يژگي‏ هاي عام حفاظت كه شامل تمامي ‏اهداف و تهديدات مي‏باشد مورد توجه و عنايت قرار گيرد. (1378)

براين اساس تعريف رايج حفاظت را می توان اين‏طور تعريف كرد:

«سلسله اقداماتي كه اهداف طبقه‏ بندي ‏‏شده را در مقابل تهديدات تامين نموده و منجر به افزايش ضريب اطمينان مي‏گردد». (همان) ‏‏

بر اساس اين تعريف مي‏توان گفت تعريف جامع حفاظت داراي ويژگي‏هاي زير است:

1-جامع افراد (اهداف) موضوعات و تهديدات است.

2-از قابليت انعطاف و تبديل به‌منظور ارايه تعريف در موضوعات مختلف مانند تعريف حفاظت اسناد يا حفاظت تأسیسات و… برخوردار باشد مثل اين‏كه با استفاده و قابليت تعريف حفاظت، به راحتي بتوان حفاظت اسناد يا هر حفاظت ديگر را تعريف نمود به‏ طور مثال مي‏توان براي تعريف حفاظت از تأسیسات لفظ «تأسیسات» را به جاي لفظ «اهداف» گذاشته و گفته شود: حفاظت تأسیسات عبارت است از «سلسله اقداماتي كه تأسیسات طبقه ‏بندي ‏‏شده را در مقابل تهديدات، تامين نموده و منجر به افزايش ضريب اطمينان مي‏گردد» يا در تعريف حفاظت اسناد گفته شود: حفاظت اسناد عبارت است از «سلسله اقداماتي كه اسناد طبقه ‏بندي ‏‏شده را در مقابل تهديدات تامين نموده و منجر به افزايش ضريب اطمينان مي‏گرد»

3-‏‏‏اساس و اركان حفاظت را مورد توجه قرار داده و به آن پرداخته باشد.

4-به ويژگي ‏هاي عام حفاظت كه شامل تمامي ‏اهداف و تهديدات مي‏باشد توجه و عنايت شده باشد. ‏

با در نظر گرفتن تعريف فوق و ويژگي ‏هاي آن مي‏توان نتيجه گرفت كه:

  • موضوعاتي در زمره اهداف حفاظتي مي‏باشند كه مقيد به قيد «طبقه‌بندي» باشند.
  • همواره اقدامات حفاظتي در دو سطح خرد و كلان به صورت «سلسله‌وار» مي ‏باشد. كه همانند حلقه ‏هاي زنجير بايد مكمل و مؤيد همديگر باشد و به عبارتي حفاظت اماكن، حفاظت پرسنل و حفاظت‏ اسناد و… در يك سيستم بايد مكمل هم باشد. مثلاً اقدامات حفاظت اسناد نبايد نافي حفاظت اماكن باشد و با‏لعكس و هم‏چنين در نگاه خرد حفاظت اسناد نبايد مغاير با حفاظت دبيرخانه باشد. ‏
  • وجود حفاظت در يك مجموعه مستلزم افزايش ضريب اطمينان در موضوعات مختلف مي‏باشد به عبارتي زماني مي‏توان تاثير اقدامات حفاظت را در يك موضوع مثبت تشخيص داد كه ضريب اطمينان آن نسبت به قبل افزايش يابد. هرچند اين تاثير منجر به تامين مطلق حفاظت نگردد.
  • هريك از؛ اهداف، تهديدات و اقدامات ركني از اركان حفاظت مي‏باشد به ‏طوري ‏كه موضوعات حفاظتي در قالب «اهداف» آمده است و كليه خطرات و انحرافات و تخلفات و… در قالب «تهديدات» بيان شده و كليه وسايل، ابزار، شيوه ‏ها و روش‏ ها در قالب «اقدامات» تحقق مي‏يابد.
  • ركن بازيگران حفاظت هم از اركان حفاظت محسوب مي ‏گردد كه به ‏عنوان فاعلين اقدامات در دل اين تعريف به قرينه معنوي مستتر مي‏باشد و در مباحث جلوتر در مورد بازيگران حفاظت بحث بيش‏تري خواهد شد.

مهران ایزدی

درس قبل                                                                                          درس بعد

ادامه دارد….

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.