سه نمونه از تکنیکهای عملیات روانی
سواد رسانه
- پیچیده_کردن_خبر برای عدم کشف حقیقت
در دنیای امروز شیوه پنهان کردن حقیقت، محرمانه نگه داشتن و یا بازگو نکردن آن نیست؛ زیرا که ذات خبر فرار است و به محض یافتن مجرایی، به داخل جامعه نفوذ پیدا میکند.
رسانهها برای پنهان ماندن حقیقت، موضوع را آنچنان با اخبار و اطلاعات فراوان و گاه ضد ونقیض، پیچیده میکنند که مخاطب نتواند از لابلای مطالب به حقیقت دست یابد. امروزه جهت سرکوب بسیاری از جنبشهای مردمی و کوچک نمایی نتایج اسفبار اقدامات سیاسی و اقتصادی قدرتهای بزرگ در کشورهای ضعیف جهان، حقیقت رخدادها را از طریق مخدوش ساختن اخبار مربوطه پنهان میکنند.
یا مثلاً فرض کنید یک شرکت بزرگ در موضوعی حساس و مهم مورد توجه قرار گرفتهاست. در جایی که ممکن است خبرهایی منفی در مورد این شرکت منتشر شود، یک رسانه ذینفع، شروع به انتشار گزارشهای فنی و پیچیده میکند که شامل جزئیات زیاد و اصطلاحات تخصصی است که برای عموم قابل فهم نیست. به این ترتیب، مخاطب عادی ممکن است نتواند حقیقت را در میان این اطلاعات پیچیده و تخصصی بیابد و از پیگیری موضوع منصرف شود.
این روش ممکن است به منظور پوشاندن حقیقت، دور زدن مسائل مهم یا ارائه یک تصویر نادرست از موضوع انجام شود.
- القای یأس و ناامیدی
در سال ۲۰۲۴ روزنامهی فایننشالتایمز گزارشی با این تیتر منتشر کرد:
«کارخانههای چین از رونق افتادهاند؛ آینده، تاریک و ناامیدکننده است.»
در متن این گزارش، چند کارگر و صاحب کسبوکار گفته بودند:
« هیچ امیدی برای بهبود اوضاع نیست، انگار همهچیز رو به پایان است.»
این گزارش بهسرعت در رسانههای بینالمللی بازنشر شد و تصویر “چین” را، جامعهای خسته، بیچشمانداز و در آستانهی فروپاشی اقتصادی نشان داد.
اما آیا واقعاً واقعیت همین بود؟
تکنیکی که در این نوع گزارشها دیده میشود: “القای یأس و ناامیدی” است.
نمایش مداوم ضعفها، شکستها و خطرها بهگونهای که مخاطب احساس کند هیچ امیدی برای بهبود وجود ندارد.
هدف این روش، بیتحرک کردن جامعه و ایجاد احساس درماندگی است.
چطور رسانه، این حس را میسازد؟
- انتخاب نقلقولها و تصاویر ناامید کننده
- حذف نشانههای امید و راهحلها
- تکرار روایتِ «همهچیز خراب است» در گزارشهای مختلف
- تأکید بر شکستها بهجای ظرفیتها
در نتیجه: ذهن مخاطب به مرور باور میکند که تلاش برای تغییر بیفایده است و آیندهای بهتر وجود ندارد.
3- میترسی، قبل از اینکه مطمئن شوی
ساعت ۹ شب بود که سارا پیامی از یکی از دوستانش گرفت:
«شنیدی ممکنه از فردا چند روز برق مشکل داشته باشه؟ اگه چیزی لازم داری، امشب بگیر.»
سارا پرسید:
«مطمئنی؟»
دوستش جواب داد:
«آره. یکی از آشناهامون، از فامیلشون که تو اداره برقه شنیده بود.»
سارا چندان جدی نگرفت.
اما نیم ساعت بعد، همان حرف را در گروه همکارانش دید:
«احتمال بروز اختلال گسترده در شبکه برق در روزهای آینده.»
این بار کمی نگران شد.
در گروه خانوادگی هم یکی نوشته بود:
«میگن قراره برق چند روز قطع بشه. بهتره آب و چیزای ضروری رو آماده داشته باشید.»
مادرش زنگ زد و گفت:
«اگه قراره برقا قطع بشه، حداقل یه مقدار آب و چراغقوه و باتری شارژی بگیر.»
سارا همان شب به فروشگاه رفت.
آنجا به طرز عجیبی شلوغتر از معمول بود.
همه بطری آب و چراغقوه برمیداشتند و درباره خاموشی حرف میزدند.
از یکی شنید که میگفت:
«ظاهراً قراره بیشتر از چند روز طول بکشه.»
یکی دیگر جواب داد:
«منم همینو شنیدم.»
سارا بعد از کلی خرید، به خانه برگشت.
هنوز هیچکس نمیدانست واقعاً قرار است چه اتفاقی بیفتد، اما همه ترسیده بودند.
🔻 اینجا دقیقاً چه اتفاقی افتاد؟
خبر اولیه فقط یک احتمال بود، اما در هر بار بازگو شدن، کمی جدیتر شد؛ در این فاصله، ترس هم وارد ماجرا شد.
وقتی چیزی را خطرناک و فوری تصور میکنیم، معمولاً میل داریم قبل از اینکه مطمئن شویم، کاری انجام دهیم.
بازارسال پیام برای دیگران، هشدار دادن، خرید کردن و…؛
در نتیجه، همین واکنشها میتوانند خودشان به بخشی از ماجرا تبدیل شوند.
وقتی سارا به فروشگاه رسید و دید بقیه هم دارند آب و باتری میخرند، ناخودآگاه این نتیجهگیری در ذهنش شکل گرفت:
«پس حتماً خبر واقعی است.»
در حالی که همه، دقیقاً همان چیزی را شنیده بودند که او شنیده بود.
🔚 و البته روز بعد، منابع رسمی خبر را تکذیب کردند.
📍 در عملیات روانی، گاهی کافی است یک احتمال، با ابهام + ترس + فوریت وارد ذهن شود.
و قبل از اینکه فرصت کنیم مطمئن شویم که «آیا خبر صحیح است» و یا «منبعش کجاست؟»، خودمان بخشی از زنجیره انتشارش میشویم.
❓ اما اگر تعداد افرادی که خبر را جدی گرفته بودند، کمتر بود و یا هیچکس آن شب برای خرید نمیرفت،
آیا سارا هم همانقدر خبر را جدی میگرفت؟
منبع: متسا(با تغییرات)

