درس هایی از پدافند غیر عامل و پدافند عامل-20

راهبرد استفاده از موانع در حفاظت از تأسیسات

درس هایی از پدافند غیر عامل و پدافند عامل-20

 

راهبرد استفاده از موانع در حفاظت از تأسیسات

شناخت و به‌کارگیری صحيح موانع در تأسیسات و اماكن يكي از راهبردهاي با اهميت در حفاظت تأسیسات مي‏باشد  ‏موانع يك حالت بازدارنده يا تأخيري براي فرد يا افرادي كه قصد ورود غيرمجاز به صورت پنهاني يا آشكار (عنفي و مسلحانه) داشته باشد را دارد  ‏

براي استفاده صحيح و درست از راهبرد موانع (تركيب انديشه، خلاقيت و فنآوري) در حفاظت از تأسیسات ابتدا لازم است با تعريف و كاربرد موانع ، آشنايي داشته باشيم

تعريف موانع

موانع عبارت است از عارضه طبيعي يا مصنوعي و تكنيك ‏هايی كه حركات نيروهاي خودي يا حريف را كاناليزه، كند يا متوقف ‏نمايد.

ويژگي و كاربرد موانع

1   موانع اولين لايه حفاظتي است كه عامل غيرمجاز با آن برخورد خواهد كرد؛

2   موانع شكل و محدوده تأسیسات و مناطق ممنوعه را مشخص مي‏نمايد؛

3   از موانع مصنوعي به‏عنوان عامل بازدارنده در پيرامون تأسیسات استفاده مي‏گردد؛

4   از موانع مي‏توان به عنوان عامل تعيين حدود و محدوده قانوني تأسیسات و اماكن بهره برد؛

5   از موانع مي‏توان در ايجاد پست‏هاي كنترل ورودي استفاده نمود؛

6   از موانع مي‏توان در پيش‌گيري‏ از تهديدات بصري سود جست؛

7   در بعضي موارد موانع ابزار و عامل ايجاد حيطه ‌بندي و محدوديت‏هاي داخل در يك تأسیسات است كه در اين حالت مانع، لايه فرعي تأسیسات محسوب مي‏شود و كاربرد محدودي دارد؛

8   در مواردي نيز موانع به‏عنوان ابزار كاناليزه عمل مي‏كند و مجاري ورود و خروج را مشخص مي‏كند  در این شكل مانع صرفاً عامل ايجاد مسير و هدايت افراد از مجاري مشخص مي‏باشد؛

9   از موانع مي‏توان در کنترل ترافيك خودروها و هم‏چنين افراد بهره بردر

10   در صورتي‏كه استحكام مصالح به كار رفته در موانع مناسب باشد، مي‏تواند در مقابل تير مستقيم مقاوم باشد و اين مقاومت بستگي به مقدار توان و استحكام مصالح به كار رفته در آن مي‏باشد

انواع موانع از نظر ماهوي و شكلي

موانع از نظر ماهوي به چهار گروه انساني، حيواني، طبيعي و مصنوعي تقسيم مي‏شوند و موانع مصنوعي از نظر شكلي به دو گروه بدون ديد و با ديد بهشرح زير تقسيم مي‏گردد

موانع انساني

موانع انساني مانند عوامل نگهباني، انتظامي، گشت و انواع نيروي انساني يگان‏هاي پاسداري

موانع حيواني

موانع حيواني مانند انواع حيوانات نگهبان كه به تازگي با شناخت و استفاده از استعدادها و توان‌مندي‏هاي حيوانات تنوع زيادي هم پيدا كرده است مانند سگ، غاز، دلفين در درياها و … كه به فراخور حال به ‏صورت باز و رها شده در محوطه، بسته شده در محل مناسب يا به همراه نگهبان مورد استفاده قرار مي‏گيرد.

موانع طبيعي

به هرعاملي كه در طبيعت وجود داشته باشد و بتواند مانع حضور و نفوذ دشمن در محدوده ممنوعه گردد يا حضور و نفوذ دشمن را با مشكل مواجه نمايد موانع طبيعي گفته مي‏شود انواع موانع طبيعي عبارتند از:

فاصله

اين يك اصل منطقي و پذيرفته شده در حفاظت مي‏باشد كه هر مقدار فاصله هدف و موضوع حفاظت از مبدا تهديد و تهاجم بيش‏تر باشد از ايمني بيش‏تري برخوردار است، زيرا طي‌كردن فاصله و به ‌کارگیری هر نوع سلاح اعم از موشكي، هوايي و زميني، مستلزم برنامه ‌ريزي دقيق‌تر و به كارگيري تكنولوژي كارآمدتر و هزينه گزاف‌تر مي‏باشد و در عين حال خطرپذيري بيش‏تري براي مهاجمين در بر دارد

توپوگرافي

توپوگرافي كه اصل لغت آن از منشأ علم زمين‌شناسي گرفته شده به معناي نقشه بلندي و پستي‏هاي سطح زمين مي‏‌باشد  در صورت وجود ناهمواري در مسير نقاط مورد نظر باعث دشواري حركت مهاجم ، به خصوص نيروي زميني مي‏‏‏‏شود در عين حال امكاناتي را جهت به كارگيري تدافعي فراهم مي‏‌نمايد در مجموع مي‏توان از كوه‏ها و دره‏ها و مناطق كويري و درياها نام برد و اصطلاحاً به پستي و بلندي زمين عوارض زمين هم گفته مي‏شود

زيستگاه‌ها

در هر منطقه كه تجمع نيروي انساني و توده‌اي از كالبد معماري وجود داشته باشد، به‌ دليل استحكامات متنوع و پيچيدگي كالبدي و ساير امكانات و از طرفي عدم شناخت دقيق دشمن از ميزان و مكانيزم مقاومت‌هاي احتمالي ساكنين زيستگاه همواره نوعي احتياط و ترديد وجود خواهد داشت و اين امر خود به مثابه وجود قابليت‌هاي پيش‏گيرانه مي‏‌باشد

آب‏هاي سطحي

شامل نهرها، رودها، كانال‌ها، درياچه‌ها و حوضچه‌هاي طبيعي، مصنوعي، تالاب‌ها و بركه‌هاي سطوح زير كشت غرقابي مانند برنج و نيشكر مي‏‌باشد كه استعداد مانع‌بودن را در مقابل هجمه‌هاي زميني دشمن را دارند

رمل‌ها

مناطقي كه به ‏واسطه وجود شن و ماسه امكان حركت در آن مشكل مي‏باشد

جنگل ‏ها

وجود جنگل ‏هاي پردرخت موانع طبيعي در قلمرو تأسیسات و اماكن هدف مي‏باشد

موانع مصنوعي

موانع مصنوعي عبارت‌اند از موانع ساخته شده به دست بشر مانند حصارهاي سيمي، ديوارها، ساختمان ‏ها‏، كانال ‏ها، سقف ‏ها، درب‌ها و پنجره‌ها، راه‌بندها، علائم هشداردهنده‏، مناطق نورپردازي شده، استحكامات، ميادين مين‏، خندق، سانسور‏هاي حساس، دوربين ‏هاي آشكار و پنهان، گيت‏هاي بازرسي و ساير موانعي كه ايجاد محدوديت نموده و مانع ورود عامل غيرمجاز به تأسیسات و اماكن مي‏شوند يا موجب تاخير در ورود غيرمجاز مي‏شوند و در صورت لزوم موجب كاناليزه‌شدن و هدايت عبور افراد و وسايل نقليه مي‏گردند  ‏‏ارجحيت موانع نسبت به هم در افزایش زمان تاخيري است كه براي ورود عامل غيرمجاز و مقاومت در مقابل شليك تير مستقيم ايجاد مي‏كند؛ مانند، ديوار‏هاي بلند  بديهي است كه به‌دليل محدوديت منابع و شرايط و موقعيت هر هدف براي همه تأسیسات و اماكن نمي‌شود به يك شكل اقدام به ايجاد موانع نمود.

برآورد هزينه ايجاد موانع مصنوعي و هزينه‏هاي جنبه‏هاي تأمینی مانند هزينه‏هاي تعمير و نگهداري دستگاه‌هاي فني لازم در قسمت‏هاي وسيعي از نقاط هدف و هم‏چنين هزينه‏هاي پشتيباني از نيروي انساني مثل نگهبانان و نيروهاي گشتي‏ها و حيوانات نگهباني، تجسس الكترونيكي و رادار مراقبتي بايستي در خصوص به‌کارگیری موانع مصنوعي مورد توجه قرار گيرند.

  (http://amoozeshnezami blogfa com)

موانع مصنوعي با ديد

موانعي هستند كه نمي‏‏توانند مانع ديد و رويت بشوند مثل سيم خاردار، فنس، شيشه، ابزارهاي كاناليزه و فني و  …

سيم خاردار

سيم خاردار: (به انگليسي Barbed wire) يك نوع سيم رشته‌اي ساخته شده با لبه‌هاي تيز با نقاط تنظيم شده، در فواصل و امتداد مرتب شده از رشته‌ها مي‌باشد سيم خاردار يكي از متداول‏ترين و ارزان‏ترين موانع و وسايل براي محصور نمودن و ايجاد موانع ايذايي براي مراكز نظامي و انتظامي، كارخانجات، فرودگاه‌ها و…است.

سيم خاردار انواع مختلفي دارد كه ساده‏ترين ‏‏آن سيم خاردار خطي است اين نوع سيم خاردار با چهار رشته مفتول گالوانيزه توليد مي‏‏شود كه دو رشته، مفتول‌هاي راستا و بهم تابيده و دو رشته ديگر، خارهاي آن‌ را تشكيل مي‏‌دهند.

براي محدود كردن مناطق ممنوعه و حفاظتي انواع پر تنوعي سيم خاردار وجود دارد كه به اشكال مختلفي نصب و به كار گرفته مي‏شود  در زير به چند نمونه آن اشاره مي‏گردد:

سيم خاردار خطي يا موازي

براي محدود کردن مناطق ممنوعه و حفاظتي انواع پر تنوعي سيم خاردار وجود دارد كه به اشكال مختلفي نصب و به كار گرفته مي‏شود  در زير به چند نمونه آن اشاره مي‏گردد.

سيم خاردار خطي يا موازي

در اين روش سيم خاردار خطي به ‏صورت موازي و به فاصله بيست الي بيست و پنج سانتي‌متر از يك‏ديگر‏ ‏‏به پايه‏ هاي احداثي نصب مي‏گردد  معمولاً ارتفاع پايه‏ هاي احداثي از سطح زمين حداقل دو متر الي سه متر بسته به اهميت منطقه هدف در نظر گرفته مي‏شود.

سيم خاردار موازي با ضربدري

در اين روش سيم خاردار خطي به‏ صورت موازي و به فاصله بيست الي بيست و پنج سانتي‌متر از يك‏ديگر‏ ‏‏به پايه ‏هاي احداثي نصب مي‏گردد. معمولاً ارتفاع پايه‏ هاي احداثي از سطح زمين حداقل دو متر الي سه متر بسته به اهميت منطقه هدف در نظر گرفته مي‏شود و سپس روي خطوط موازي به ‏صورت علامت يك ضربدر روي دو تيرك سيم خاردار به شكل زير نصب مي‏گردد.

سيم خاردار صورت مشبك

در اين روش سيم خاردار خطي به ‏صورت موازي و افقي به فاصله بيست الي بيست و پنج سانتي‌متر از يك‏ديگر‏ ‏‏به پايه ‏هاي احداثي نصب مي‏گردد و با‏ر ديگر سيم خاردار خطی به ‏صورت عمودي و موازي هم به فاصله بيست الي بيست و پنج سانتي‌متر از يك‏ديگر‏ ‏‏به سمت بالا و پايين حصار نصب مي‏گردد.

سيم خاردار حلقوي

اين سيم‏ها به شكل استاندارد و حلقوي مي‏باشد و به اشكال مختلف به صورت تك حلقه‏اي و دو حلقه‏اي و سه حلقه‏اي معمولاً كاربرد دارد  سیم‌ خاردار حلقه‏اي معمولاً در روي ديوارها حصارها براي بلند كردن موانع به كار گرفته مي‏شود يا در پاي ديوارها و حصارها هم به كار گرفته مي‏شود لازم به ذكر است كه سيم خاردار در مقابل مهاجمان سرسخت كمتر مي‏‏‏‏تواند موجب تأخير در عمليات گردد ولي از لحاظ رواني مي‏‏‏‏تواند اثر بازدارندگي داشته باشد

نسل جديد سيم خاردار:

سيم خاردار زنجيره‏اي

ارتفاع سيم خاردار زنجيره‏اي براي حفاظت تجهيزات و مهمات بايستي حدود سه متر باشد  اين سيم‏ها بايستي از جنس گالوانيزه بوده  اين سيم‏ها بايد محكم بوده و كاملاً به آهن سخت جوش داده شده يا‏ در داخل بتون آرمه قرار گرفته باشند  پايه‏هاي آهني بايستي به اندازه نيم متر در داخل زمين سفت قرار بگيرند . در زمين‏هاي نرم، اين پايه‏ها بايستي تا حدي در زمين فرو رفته باشند كه مانع حركت خاك يا ماسه‏ها گردند.  مواد به كار رفته و نوع ساخت مي‏‏‏‏بايست طبق نظرات مهندسين انجام پذيرند  (اقدامات تأمینی، 1382)

فنس

فنس يا سيم خاردار كه براي محصوركردن مناطق ممنوعه ساير اماكن به كار مي‏‏‏‏رود از اهميت بسياري برخوردار است تا بتوان از ورود افراد غيرمجاز جلوگيري كرد، لذا فنس‏ها و سيم‏هاي خاردار تركيبي كه از چند لايه يا‏ تيغ‏هاي فولادي به كار مي‏‏‏‏رود و حتي براي كنترل و مقاوم‌ سازي آن می توان سيستم‏هاي دزدگير و هشداردهنده و اعلام خطر بر روي آن‌ها نصب كرد.  ‏

طناب سيمي

اگر چه اغلب مورد استفاده قرار نميگيرد ولي مي‏‏تواند به‏ عنوان يك مانع موقت بهكار گرفته شود.اين سيم هم‏چنين مي‏‏‏تواند به‏ عنوان مانعي در حركت خودروها عمل نمايد.

توري

فنس يا توري از مصاديق بارز موانع بدون ديد مي‏باشد، اين نوع موانع براي حفاظت پيراموني و داخلي مورد استفاده قرار مي‏گيرد و در حيطهبندي داخل تأسیسات كاربرد دارد  نصب آسان و سريع از ويژگي‏هاي اين مانع مي‏باشد.

حفاظ بوته‏اي

حفاظ بوته ‏اي سازه‏ اي فلزي كه از ميل گردهاي تيز و فرم داده شده تشكيل شده است  حفاظ بوته ‏اي طرح زيبائي از ايمني براي ديوارها و نرده‏ هاي پيرامون اماكن و تأسیسات مي‏‏باشد.عبور از اين مانع فولادي تقريباً غيرممكن است.  ابعاد آن در حدود 70 سانت ارتفاع 70 سانت پهنا است كه با دقت و فرم خاصي كنار هم در سايز‏ها و اندازه‏ هاي متفاوت چيده شده و جوش كاري مي‏شود كه در پايان با رنگ‌آميزي نمايي از يك بوته خار را به خود مي‏گيرد و از لحاظ ايمني در سطح بالايي مي‏باشد و عبور از آن پس از نصب روي ديوارها يا نرده ‏هاي پيرامون تأسیسات تقريبا غيرممكن است.

پرچين‌ها

پرچين‏، حصارهاي ديوارگونه‏اي است كه پيرامون محدوده خاصي براي حفاظت و تفكيك يا تعيين حدود احداث مي‏نمايند.‏غالباً از پرچين‏ها مي‏توان به عنوان ابزاري براي كاناليزه‌كردن مسير افراد استفاده نمود، پرچين‏ها اين مزيت را دارند كه به جاي حصار يا ديوار، مورد استفاده قرار گيرند.  پرچين با توجه به ساختار آن انواع مختلفي دارد مانند پرچين ساخته شده از سيم خاردار‏، نيوجرسي، بشكه شن يا آب و با گياهان زينتي، تركه ني .

خصوصيات و شرايط استفاده از موانع باديد

احداث موانع باديد از قبيل: فنس، سيم خاردار و پرچين در پيرامون تأسیسات طبقه‏بندي ‏‏شده در شرايط زير امكان‌پذير است:

  • در تاسيساتي كه طبقه ‏بندي ‏‏حفاظتي آن در حد مهم يا قابل حفاظت باشد. استفاده از اين‏گونه موانع در پيرامون تأسیسات حساس و حياتي از نظر امنيتي به صلاح نمي‏‏باشد مگر در شرايط خاص و موقتي و با تمهيدات لازم  ‏
  • خطر شناسايي داخل تأسیسات در اولويت اول تهديدات نباشد؛
  • صرف هزينه براي احداث موانع بدون ديد به علت وسعت زياد تأسیسات مقرون به صرفه نباشد؛
  • امكان حملات مسلحانه و تعرض به داخل تأسیسات به‌دليل استفاده از موانع با ديد افزايش نيابد؛
  • با به‌کارگیری تمهيدات و موانع مضاعف و تقويتي، آسيب‏پذيري و ضعف مانع با ديد رفع گردد؛
  • زمان كافي براي احداث موانع بدون ديد وجود نداشته باشد

موانع مصنوعي بدون ديد

موانع بدون ديد موانعي هستند كه موجب محدوديت ديد و رويت افراد غيرمجاز مي‏شوند و انواع مختلفي را مثل خاك‌ريزها، ديوارها، ايرانيت تخته كوب‏، ديوارهاي پيش ساخته، پلیت‏ها، حفاظ‏هاي لور يا كركره‏اي، درب‌ها و پنجره‏ها شيشه‏هاي مشجر، حفاظ‏هاي برزنتی (پارچه‏هاي مقاوم و ضخيم) را به شرح زير شامل مي‏شود:

خصوصيات و شرايط استفاده از موانع بدون ديد

خصوصيات و شرايط استفاده از موانع بدون ديد را مي‏توان در موارد زير خلاصه كرد:

  • تاسيساتي كه از نظر طبقه‏بندي ‏‏حفاظتي داراي ارزش بالايي هستند مانند طبقه‏بندي ‏‏حفاظتي حياتي و حساس؛
  • امكان شناسايي داخل تأسیسات به عنوان تهديد اصلي و داراي اولويت مطرح باشد؛
  • امكان تعرضات مسلحانه از راه نزديك وجود داشته باشد. افراد و اماكن داخل تأسیسات در معرض تهديد باشند؛
  • تأسیسات داخل شهري كه حساسيت و آسيب ‌پذيري بيش‏تري دارند؛
  • زمان كافي براي احداث موانع بدون ديد وجود داشته باشد؛

مزاياي موانع بدون ديد

هر مانع بدون ديد متناسب با ويژگي‏هاي خاص خود، داراي مزايايي است كه در اين‏جا به چند مورد از آن اشاره مي‏شود:

  • موانع بدون ديد امكان مشاهده و توصيف داخل تأسیسات را كاهش مي‏دهد؛
  • بيش‏تر موانع بدون ديد قدرت تهاجم به تأسیسات را با استفاده از سلاح‏هاي سبك سلب مي‏نمايد؛

معايب موانع بدون ديد

موانع بدون ديد مانع اشراف نگهبان نسبت به محيط بيروني ديوار است؛ در نتيجه نگهبان نسبت به فعاليت‏هاي خارج از محيط بيروني خود بي‌اطلاع مي‏ماند و در صورت تهاجم به تأسیسات نمي‏‏تواند محل رخنه يا تحرك دشمن را شناسايي نمايد  ‏به طور معمول براي رفع اين مشكل از برجك‏هاي ديده‌باني استفاده مي‏شود. ‏ارتفاع اين برجك‏ها بيش از ارتفاع موانع است و نگهبان مي‏تواند بر فراز آن محيط بيروني خود را تحت نظر داشته باشد.  مشكلي كه در اين حالت وجود دارد عدم تحرك نگهبان است و نگهبان به يك هدف ثابت تبديل مي‏شود و همچنين وجود برجك‏ها در تأسیسات درون شهري به‌دليل مشرف ‌شدن نگهبانان به داخل منازل شهروندان از نظر اخلاقي بار منفي دارد.

‏ديوارها

ديوارها يكي از مصاديق بارز موانع بدون ديد هستند كه در انواع گوناگون و براي كاربردهاي مختلف از آن بهرهبرداري مي‏شود  استفاده از ديوار بيش‏تر براي حفاظت پيراموني است.  ‏اين نوع حصار با مصالح مختلف و با مقاومت‏هاي متفاوت ساخته مي‏شود.  اصولاً از ديوار به‏ دليل هزینه زياد احداث آن، بيش‏تر براي اماكن داخل شهر كه محيط آن زياد نيست استفاده مي‏شود. ‏مصالح به كار رفته در ديوار معمولاً آهن، آجر، سنگ، سيمان، بتون و بتون مصلح مي‏باشد.  شايان توجه است ايجاد ديواراحتياج به بررسي كارشناسي داشته و قطر و ارتفاع آن با توجه به مقاومت مصالح به كار رفته بايد محاسبه شود.  ديوار كشي شامل آجر چيني، سنگ چيني، ايجاد بلوك‌هايي با سيمان مسلح يا‏ استفاده از بلوك‌هاي پيش ساخته مي‏‌باشد.  ديوار كشي بهتر است در قطعات مجزا و كنار هم صورت گيرد. ديوارها انواع متفاوتي دارند كه بنا به كاربردشان انتخاب مي‏شوند؛ به‏عنوان مثال: در مواردي كه نياز به يك مانع محكم و قوي است معمولاً از ديوار‏هاي بتني استفاده مي‏شود. در اين ديوارها به ‌دليل اين‏كه از ميل گردهاي به هم پيوسته (در انواع الماتورهاي فلزي‏) به عنوان سازه و استخوان‌بندي ديوار استفاده مي‏شوند‏، استحكام زيادي دارند و در مقابل برخورد جسم‏ هاي متحرك و تير مستقيم مقاوم‏اند

ويژگي ‏هاي حفاظتي ديوارها

ويژگي‏ هاي حفاظتي ديوارها به ارتفاع و ضخامت دیوار مطابق با شرح زير بستگي دارد:

  • ارتفاع: معمولاً ارتفاع ديوار دو متر است و برحسب نياز حفاظتي و رعايت اصول ايمني اين ارتفاع تا حدود چهار متر قابل افزايش است.  ضخامت و مقاومت ديوار در افزايش ارتفاع به گونه‏اي برآورد مي‏گردد كه احتمال ريزش نداشته باشد  گاهي اوقات از ديوار كم‌تر از دو متر هم استفاده مي‏شود در آن صورت ديوار حالت پايه دارد و روي آن پرچين سيم خاردار و نرده قرار مي‏گيرد، در هر صورت نقاط ضعف ارتفاعي ديوار را مي‏توان با استفاده از اين قبيل ابزارها تقويت كرد.  ‏
  • ضخامت: قطر و ضخامت ديوار متناسب با نياز حفاظتي است هر چه ديوارها ضخيم‏تر باشند، ميزان مقاومت آن‌ها ‏‏در مقابل تير مستقيم افزايش مي‏يابد. ديوارهاي آجري در حالت عادي 35 سانتي‌متر و ديوارهاي بتني مجهز به ميله‌گرد در حالت معمولي 40 سانتي‌متر ضخامت دارند.

حفاظ كركره‏اي پشت پنجره‏اي

حفاظ كركره‏اي پشت پنجره‏اي از جمله موانعي است كه براي پنجره‏ها و درب‌هاي تأسیسات طبقه‏بندي ‏‏شده به كار مي‏رود يكي از نواقص حفاظ كركرهاي جلوگيري از تابش نور طبيعي به درون اتاق‏ها است اين مشكل علاوه بر اين‏كه باعث مصرف انرژي بيش‏تر مي‏شود موجب دلگير‌شدن اتاق‏ها هم مي‏شود.  اين مشكل با استفاده از كركره‏هاي متحرك قابل جبران مي‏باشد . صفحات فلزي كركره‏ها رويت بيروني را تا حدودي ممكن مي‏سازد و از طرفي نور مورد نياز اتاق را تامين و انتخاب حالت‏هاي مختلف حفاظ را امكان‌پذير مي‏كند.  ‏حفاظ كركره‏اي پشت پنجره‏اي علاوه بر اين‏كه ديد پشت پنجره را كاهش مي‏دهد در مقابل تير مستقيم هم مقاومت نسبي دارد؛ البته اين مقاومت بستگي به ضخامت فلز بهكار رفته نيز دارد.

از حفاظ كركره‏اي براي بلندتر‌كردن ديوارهاي پيرامون تأسیسات و اماكن حساس مي‏توان بهره گرفت. حفاظ كركره‏اي به‌دليل عدم مقاومت در مقابل باد هزينه كم‌تري نسبت به افزايش ارتفاع ديوار كه مستلزم مقاوم‌سازي پي ديوار مي‏باشد خواهد داشت و براي كاهش ديد به كار مي‏رود اين نوع موانع قدرت زيادي ندارد و تنها كاربردشان براي ممانعت از رويت داخل تأسیسات به كار مي‏رود

پلیت

پلیت صفحه كم ضخامتي است كه با استفاده از مصالح مختلف مانند سيمان، آهن سفيد و پلاستيك و… در انواع و با‏ ارتفاع گوناگون در بازار ساخته و براي كاهش ديد به كار مي‏رود. اين نوع موانع قدرت زيادي ندارد و تنها كاربردشان براي ممانعت از رويت داخل تأسیسات به كار مي‏رود و معمولاً روي ديوار‏ها نصب مي‏شود  به همين جهت مي‏توان آن را جز موانع تقويتي دانست (wikipedia) ‏

استحكامات

يكي ديگر از موانع بدون ديد استحكامات است كه به سازه‌هاي موقتي اطلاق مي‏‏شود. ‏استحكامات معمولاً با توجه به شرايط و امكانات و ميزان ‏اهميت و آسيب ‌پذيري نقاط حياتي و حساس در محل‌هاي مناسب و اطراف تأسیسات ايجاد مي‏‌گردند و ضمن اين‏كه مانع ديد دشمن مي‏شود، مانع اصابت مستقيم موشك بمب يا تركش اين سلاح‏ها به تأسیسات يا‏ تجهيزات گرديده و اثرات تركش و انفجار را به طور نسبي خنثي می نمايند. استحكامات به شكل زير طبقه‌بندي مي‏‌شوند:

خاك‌ريز

چنان‌چه تجهيزات در فضاي باز چيده شده يا‏ درون ساختماني و با مقاومت مصالح معمولي قرار گرفته باشند با ايجاد خاك‌ريز با ارتفاع و قطر مناسب مي‏‌توان در مواردي مانع اصابت مستقيم بمب و موشك به تأسیسات و تجهيزات گرديده و در اكثر موارد مسير تركش و موج انفجار به طرف تأسیسات را سد كرد.

كيسه شن

در صورتي كه فضاي لازم براي ايجاد خاك‌ريز با شيب مناسب وجود نداشته باشد  با چيدن گوني‌هاي پر از شن و ماسه در چندين رديف و روي هم مي‏‌توان به نتايج مورد نظر براي حفظ تأسیسات دست يافت.

علاوه بر محصوركردن تأسیسات و تجهيزات مي‏‌توان از كيسه شن به عنوان پوشش محافظتي نيز استفاده كرد (مثل لوله‌هاي زميني انتقال نفت)

دال بتني، شبكه شن يا‏ استوانه بتني

استفاده از اين وسائل زماني توصيه مي‏‏شود كه تداوم تهديد محتمل باشد.

ساختمان ‏ها‏

دومين مانع پس از حصارها ساختمان ‏ها‏ هستند  . ساختمان ‏ها‏ به لحاظ مصالح تقسیم مي‏شوند به:

1   بتن مسلح (آرمه) كامل؛

2   تركيب بتن آرمه وآهن؛

3   اسكلت فلزي؛

4   آجري با طاق ضربي

و به لحاظ كاربردي تقسيم مي‏شوند به:

1   اداري؛

2   نظامي؛

3   اطلاعاتي؛

4   انتظامي؛

5   تجاري؛

6   شخصي

ساختمان ‏ها‏ي چند منظوره

ساختمان‏ ها‏يی كه قسمتي از موانع دور تأسیسات را تشكيل مي‏‏دهند و از آن‌ها ‏‏به غير از كارهاي معمولي به‌منظور موانع هم استفاده مي‏شود و ارتفاع آن‌ها ‏‏كم‌تر از يك ساختمان دوطبقه معمولي مي‏باشند و براي جلوگيري از واردشدن افراد غيرمجاز به پشت بام آنها ، بايد تحت مراقبت قرار گيرند .

دريچه‏ هاي مربوط به تسهيلات شهري و خدمات رفاهي

دريچه‏ هاي مربوط به تسهيلات شهري مانند لوله ‏هاي فاضلاب و مسيل ‏ها و مجراهاي تخليه آب و كانال‏ هاي آب و نهرهاي سرپوشيده و دريچه‏ هاي مربوط به هواكش‏ ها و ساير دريچه‏ ها بايستي تحت اقدامات حفاظتي قرار گيرند و با‏ استفاده از موانع مصنوعي مانند حفاظ كركره‏اي يا ميله ‏هاي آهني، توري‏ هاي مشبك سيمي يا‏ زنجيرهاي حلقه ‏اي ‏بهم پيوسته، مسدود و مورد حفاظت قرار گيرند  دريچه ‏ها از داخل بايد قفل شده باشند  در صورت استفاده از لولاها، اين لولاها و قفل ‏ها بايد در قسمت داخلي تعبيه گردند.

قفل و كليد

يكي ديگر از موانع حفاظتي قفل است.  ‏قفل ‏ها ابزاري‏ هاي براي بسته نگه داشتن درب‌ها هستند به طوري كه هر قفلي را فقط با كليدش مي‏توان باز كرد و از‏ نظر ساختار‏، سيستم و كيفيت داراي تنوع بسيار وسيعي هستند  قفل‏ها يكي از ابزارها و شيوه ‏ها‏‏ي سيستم كنترل دسترسي محسوب مي‏گردد كه در جاي خود در مورد سيستم كنترل دسترسي توضيح داده خواهد شد.

تاريخچه قفل

در چين و مصر بيش از ۴۰۰۰ سال قبل از نوعي قفل چوبي استفاده مي‏شد.  در قرن پانزدهم ميلادي٬ صنعت‌گران اروپايي قفل‏هاي ساده‏اي از فلز ساختند.  اولين بار قفل‏هاي طرح جديد را «رابرت بارون» و «ن جوزف»  برامه در دهه ۱۷۸۰ ميلادي در انگلستان ساختند.  قفل استوانه‏اي را «لينوس يل  جونيور» در سال ۱۸۶۵ ميلادي در آمريكا ساخت.  بعضي قفل‏ها اصلاً كليد ندارند؛ و رمزي يا الكترونيكي‏اند در قفل رمزي از رمز استفاده مي‏شود. با چرخاندن حلقه‏هايي يا فشار‌ دادن دكمههايي رمز را به قفل مي‏دهند تا باز شود؛ و قفل‏های الكترونيكي هم با انواع شيوه‏هاي مختلف كه از ايمني بالايي برخوردار است باز مي‏شوند و بعضي از قفل‏ها هم ، زماني هستند  اين قفل‏ها درب‌ها را در زماني معين بسته نگه مي‏دارند و در زمان معيني هم باز نگه مي‏دارند (ستاد مشترك سپاه، بي تا)

(برای اطلاعات بیشتر در خصوص تاریخ قفل و کلید به آدرس www.aassam.com رجوع کنید)

قفل ‏ها يكي از رايج ‏ترين ابزارهاي حفاظتي مي‏باشند كه تمامي ‏اماكن و سازه‏ها و كانتينرهاي داخل تأسیسات را بايد به هنگام عدم استفاده قفل كرد اگر چه قفل‏ها مقبول‏ترين ‏‏ابزار حفاظتي مي‏باشد. اما بايد توجه گردد كه آن‌ها ‏‏مانعي قطعي در برابر ورود افراد غيرمجاز نمي ‏‏باشند و صرف نظر از كيفيت يا هزينه آن‌ها ‏‏صرفاً نوعي ابزار تاخيري محسوب مي‏شوند كه بازكردن آن‌ها با صرف نيرو و كاربرد ابزار مناسب امكان‌پذير است.

ضمناً استفاده از قفل و كليد در تأسیسات طبقه‏بندي ‏‏شده بايد تابع مقررات و ضوابط تعيين شده از سوي حفاظت باشد.

علائم هشداردهنده

يكي ديگر از موانع حفاظتي؛ علائم هشدار دهنده است. اين نوع موانع فاقد جنبه فيزيكي است و بيش‏تر جنبه بازدارندگي رواني دارد تا افراد مطلع شوند كه به مناطق ممنوعه وارد مي‏‏‏‏شوند و در صورتي‏كه ورود آنان غيرمجاز مي‏باشد از ورود به محوطه ممنوعه خودداري نمايند و از محل دور شوند. بنابراين به جهت مطمئن‌شدن از اين‏كه افراد رهگذر مطلع شوند كه به مناطق ممنوعه وارد مي‏‏‏‏شوند، بايستي اقدام به نصب علائم هشداردهنده كافي نمود.  ‏اين علائم به افراد هشدار مي‏‏دهند كه به منطقه ممنوعه نزديك شده‏اند و ورود به آن ممكن است خطر مرگ را به‏ دنبال‏ داشته باشد.  اين علائم بايد در امتداد موانع فيزيكي منطقه ممنوعه و در هر يك از نقاط ورودي نصب گردند، جايي كه به‌ وضوح ديده شده و مورد فهم افرادي كه به محيط اطراف نزديك مي‏‏‏‏شوند قرار گيرند  ‏در مناطقي كه زبان انگليسي مورد استفاده قرار مي‏‏‏‏گيرد، بايد علاوه بر استفاده از زبان محلي، از اين زبان نيز براي نوشتن علائم هشداردهنده استفاده كرد.  ‏كلمات نوشته شده روي آن‌ها ‏‏دلالت بر هشدار در خصوص منطقه ممنوعه خواهند كرد.  ‏علائم بايد به فواصل كم‌تر از 50 متر از يكديگر نصب گردند.  ‏

علائمي كه نشانگر حالت‏هاي ورود به تأسیسات نظامي يا منطقه مي‏‏‏‏باشند بايد به‏طور واضح در تمامي ورودي‏هاي اصلي نصب گردند.  اين علائم بايد در شرايط معمولي و از فاصله كمتر از 150 متر به ورودي واضح و خوانا باشند.  اين‏گونه علائم نوع ورود را مشخص مي‏‏‏‏كنند (مثل بازرسي فرد، خودرو، بسته‏ها و غيره) يا ورود وسايل غيرمجاز و ممنوع (مثل دوربين، كبريت و فندك) را نشان مي‏‏دهند.

علائم يا اخطارها سمت مناطق ممنوعه را نشان داده و در صورت لزوم نوع وسايل مجاز و قابل ورود بايد به‏طور خوانا در تمامي ورودي‏ها و ساير نقاط محيط اطراف نشان داده شوند.

برج ‏هاي حفاظتي

در مواقعي كه از موانع بدون ديد به‏عنوان حصار در تأسیسات استفاده مي‏گردد.  اين موانع مانع اشراف و ديد نگهبان نسبت به محيط بيروني خواهد شد و در نتيجه نگهبان نسبت به فعاليت‏هاي خارج از محيط بيروني خود بي‌اطلاع مي‏ماند و در صورت تهاجم به تأسیسات نمي‏‏تواند محل رخنه يا تحرك دشمن را شناسايي نمايد.  ‏به طور معمول براي رفع اين مشكل از برجك‏هاي ديده‌باني استفاده مي‏شود  ‏ارتفاع اين برجك‏ها بيش از ارتفاع موانع است و نگهبان مي‏تواند بر فراز آن محيط بيروني خود را تحت نظر داشته باشد.  مشكلي كه در اين حالت وجود دارد عدم تحرك نگهبان است و نگهبان به يك هدف ثابت تبديل مي‏شود؛ و همچنين وجود برجك‏ها در تأسیسات درون شهري به‌دليل مشرف‌شدن نگهبانان به داخل منازل شهروندان از نظر اخلاقي بار منفي دارد

ديدباني اطراف محيط تنها از طريق برجك‏ها كفايت نمي‏كند و تمامي تأسيساتي كه از برج‏هاي نگهباني استفاده مي‏‏‏‏نمايند بايستي مجهز به يك نيروي پشتيباني‌كننده براي مواقع ضروري باشند.  بهر حال، تمام برج‏ها بايستي حداكثر شعاع ديد را ارائه دهند و از طرفي بايد براي حفاظت در مقابل آتش سلاح‏هاي سبك مقاوم ساخته شوند .

هر چه ارتفاع برج زياد باشد، محدودهي ديد در خلال ساعات روز از طريق روشنایی طبيعي و در شب توسط وسايل روشنایی مصنوعي بيش‏تر خواهد بود  در تاريكي شب و هنگام ابري ‌بودن هوا، ميزان ‏ديد كاملاً كاهش پيدا مي‏‏‏‏نمايد و در اين صورت بايستي از سيستم‏هاي ديگر نگهباني استفاده كرد.  برجك نگهباني در چند تيپ ساخته مي‏شود و ارتفاع معمول آن 6 تا 9 متر به شرح زير مي‏باشد:

1   برجك با اتاقك بدنه فلزي (برجك نگهباني معمولي)

اين نوع برجك نگهباني معمول‏ترين و پر مصرف‏ترين ‏‏نوع بوده و سقف و ديوار آن عايق حرارتي ندارد و در اطراف آن معمولا راهرويي به عرض 60 تا 70 سانتي‌متر در نظر مي‏گيرند

2   برجك با اتاقك كانكسي (برجك نگهباني كانكسي)

اين نوع برجك نگهباني مناسب مناطق سردسير يا گرمسير است و از نظر ساختار اصلي تفاوت زيادي با برجك نگهباني معمولي ندارد با اين تفاوت كه ديوارهاي آن از ساندويچ پانل بوده و عايق حرارتي قوي محسوب مي‏شود و باعث ايجاد شرايط رفاهي مناسب براي نگهبان مي‏گردد.  اين نوع برجك مي‏تواند يك سقف يا دو سقف، بنا به سفارش خريدار باشد؛ ولي در هر دو صورت سقف اتاقك (سقف زيرين) مجهز به عايق حرارتي مي‏باشد و سقف بيروني فقط ورق فولادي است كه مانع تماس مستقيم سقف زيرين با تابش خورشيد يا برف گرديده و جلوي انتقال حرارت نامطلوب را مي‏گيرد، از سويي ديگر راهرو اطراف اتاق را از بارش باران محافظت مي نمايد  سقف كاذب داخلي با جنس MDF يا PVC در هر دو نوع وجود دارد و در اطراف آن معمولا راهرويي مسقف به عرض 60 تا 70 سانتي‌متر در نظر مي‏گيرند.

3   برجك با اتاقك ضدگلوله (برجك نگهباني ضدگلوله)

اين نوع برجك نگهباني مناسب مناطق مرزي يا پرخطر است و از نظر ساختار اصلي تفاوت زيادي با ساير برجك‏هاي نگهباني دارد با اين تفاوت كه ديوارهاي آن از بيرون با ورق فولادي مناسب پوشش داده شده و لايه بعدي آن ساندويچ پانل دو رو ورق با رنگ كوره‏اي است كه عايق حرارتي قوي محسوب مي‏شود و در برابر آتش‌سوزي هم مقاوم است و شرايط ايمني مناسبي براي نگهبان ايجاد مي‏نمايد.  ‏اين نوع برجك مي‏تواند يك سقف يا دو سقف باشد ولي در هر دو صورت سقف اتاقك (سقف زيرين) ضدگلوله و مجهز به عايق حرارتي مي‏باشد و سقف بيروني فقط ورق فولادي است كه مانع تماس مستقيم سقف زيرين با تابش خورشيد يا برف گرديده و جلوي انتقال حرارت نامطلوب را مي‏گيرد و در اطراف آن معمولا راهرويي مسقف به عرض 60 تا 70 سانتي‌متر در نظر مي‏گيرند  شيشه‏ها ضدگلوله است وليكن نوع آن متناسب با نوع تهديد منطقه‏اي (مقاوم در برابر گلوله كلت يا سلاح خودكار) مشخص مي‏شود استفاده از سيستم ديده‌باني مناسب، سيستم هدف‌ياب مناسب و سيستم ديد در شب و استفاده از وسايل مادون قرمز در برج‏ها و موانع اطراف هم مهم مي‏‏‏‏باشد و بايد مد نظر قرار گيرند

جاده ‏هاي پيراموني و حريم حفاظتي

در تأسیسات حساس و حياتي در صورتي كه موانع پيرامون تأسیسات، وسيع و طولاني باشد.  ‏در اين صورت از جاده ي داخلي دور محيط براي خودروهاي گشت حفاظتي استفاده مي‏‏شود.  جاده ‏هاي موجود در داخل اين مناطق تا حد امكان بايد نزديك موانع پيرامون محيط باشند و اماكن داخل تأسیسات بايد به وسيله حريم حفاظتي از موانع پيراموني فاصله داشته باشند.  ‏منطقه حريم حفاظتي بايد عاري از علف‏هاي هرز، زباله و ساير موادي باشد كه مؤثر در اختفا فردي است كه قصد ورود به منطقه را دارد.

ورودي‏ هاي تأسیسات

ورودي‏ هاي فعال در اطراف تأسیسات به نحوي بايد طراحي شده باشند كه نيروهاي حفاظتي كنترل كامل بر محيط داشته باشند.  اين عمل از طريق ايجاد ورودي‏ هاي كافي به جهت حداكثر كنترل ورود و خروج خودرو و ايجاد نور كافي براي بازرسي سريع و مناسب انجام مي‏‏شود.  در ساعات غيرموظف دروازه‏ هاي تأسیسات بايستي قفل شده و در زمان تاريكي چراغ‏ هاي آن‌ها ‏‏روشن شده و به ‏صورت نوبه‏اي به ‏وسيله يك خودروي سيار مورد بازرسي قرار گيرند، مضافاً بر اين‏كه از سيستم‏هاي هشداردهنده نيز بايد استفاده نمود  درب‌ ها و پنجره‏ هاي ساختمان هم بايد قفل شده و چراغ‏ هاي آن‌ها ‏‏روشن گشته و بازرسي شوند  دروازه‏ ها و ورودي‏ ها بايد از ايمني قابل قبولي برخوردار باشند و با رعايت موارد امنيتي ساخته شده باشند.  ‏

براي حفظ ايمني لازم است تا در احداث راه ‏هاي ورودي به حداقل ممكن اكتفا گردد و در صورت لزوم بايد موانع خودرويي را در مقابل ورودي خودروها نصب نمود و نورپردازي مناسب هم در نظر گرفته شود  ‏درب‌هاي ورودي فعال بايد به‌ گونه‏اي طراحي گردد كه نيروهاي محافظ كنترل كامل را در دست داشته باشند و ورودي ‏هاي نيمه ‌فعال، مثل درب‌هاي عبور خودرو كه به‏ طور نامنظم استفاده مي‏شود بايد در موقع عدم استفاده، قفل گردد.  درب‌هاي ورودي به هنگام بسته‌بودن از نظر استقامت بايد قابل مقايسه با موانع به كار گرفته شده در حريم تأسیسات باشد.

كنترل موانع

از آن‏جائي‏كه ممكن است موانع به مرور زمان يا توسط دشمن صدمه ببينند، بنابراين بايد حداقل هفته‏اي ‏يك بار آن‌ها ‏‏را مورد بازرسي قرار داد  نگهبانان بايستي مواظب اين نارسائي ‏ها باشند، مثل سوراخ‏هاي ايجاد شده در درون و زير موانع و ….

 

ادامه دارد…

مهران ایزدی

درس قبلی                                            درس بعدی

دیوارهاسیم خاردارفنسکرکره هاموانع
Comments (0)
Add Comment