نویسنده: الف. حجت

در این بیت، برقراریِ معادله‌ میانِ “عاشق وَش” و “هر که جز او”…، رهروانِ طریق را با دو شخصیتِ متفاوت معرفی نموده است…؛ یعنی این‌که…؛ وضعیتِ سالکانِ سیرِ طریق، از دو حال خارج نیست، یا اهلِ وفاق اند و یا در زمره‌ی نفاق…!

این سخنِ حکیمانه، درباره تفاوتِ گرفتاری و عذابِ انسان و ماهیتِ آن، در این دنیا و آن دنیاست…!

📚✍️وقتی سخن از “تأدیب” است و استناد به “عَذَابِ الْأَدْنَىٰ” قرآن…، منظور مجازات‌های خفیفِ دنیویِ فردی و عمومی است، که با هدفِ بیدار کردن و به راه آوردنِ انسان‌های گناهکاری که از مسیرِ بندگی، خارج شده‌اند، بر آنان نازل می‌شود…!

سرسبزیِ دوباره‌ی شاخه‌هایِ خشکِ درختان و شکفتنِ مکررِ گل‌ها در گلستان، پس از زمستان…، حاصلِ گذشتِ روزگاران و مهیّا شدنِ شرایطِ مناسب در بهاران است…؛ که این اتّفاقِ مُجرّب، دست‌مایه‌ی بسیار خوبی است برای تزریقِ امیدواری به عاشق، برای رسیدنِ به وصال…!

اندک اندک…، خیلی شود…؛ و قطره قطره…، سِیلی گردد…؛ یعنی…؛ آنان که دستِ قُوّت ندارند…، سنگ خُرده نگه دارند…، تا به وقتِ فرصت…، دمار از دِماغِ ظالم برآرند…!

🖊عشق…، به محضِ اینکه دامن‌گیرِ عاشق شود…، او را دچارِ تپشِ قلب و بی قراری می کند…، و عاشق…، اگر دچارِ چنین حالی نباشد…، عاشق نیست…!

این حکایت طولانی، حاوی نکات قابل توجهی است که نه تنها برای مطالعات اجتماعی و رفتار شناسی در آن روزگار مفید است

“بُتِ ساقی”…؛ که در این بیت، “عاشقِ مخمور و مهجور” سراغ او را می‌گیرد…؛ ترکیبِ غریبی…، فراهم آمده از دو کلمه‌ی بُت و ساقی است…؛ ترکیبی که در مجموعه‌ی غزلیات حافظ، تنها یک بار و فقط در همین بیت مورد استفاده قرار گرفته…؛ و در معنا و مفهومِ آن نیز، مطلب خاصی بیان نشده است…!

پسر گفت؛ ای پدر! هر آینه تا رنج نبری، گنج برنداری؛ و تا جان در خطر ننهی، بر دشمن ظفر نیابی؛ و تا دانه پریشان نکنی، خرمن برنگیری!

حافظ اَر بر صدر ننشیند…، ز عالی‌ مشربی است…! عاشقِ دُردی‌کِش…، اَندر بندِ مال و جاه نیست

نیک بختان…، به حکایت و اَمثالِ پیشینیان…، پند گیرند…، ز آن پیش‌تر که…، پسینیان…، به واقعه‌ی او مَثَل زنند…! دزدان…، دست، کوته نکنند…، تا دستشان. کوته کنند…! ⚘️نرود مرغ…، سویِ دانه فراز…؛ ⚘️چون دگر مرغ…، بیند اندر بند…! ⚘️پند گیر از مصائبِ دگران…؛ ⚘️تا نگیرند دیگران به تو پند…! به قلم الف – حجت