تنگه هرمز کدام است؟
آبراه، فلات قاره یا آب بینالمللی
مجید بهمنی
مقدمه:
طبق تعاریف ارائه شده از آبراه، فلات قاره و آب بینالمللی؛ نه تنها اخذ هزینه از کشتیها عبوری از تنگه هرمز غیر قانونی نیست بلکه بایستی از کلیه کشتیهای بیگانه حاضر در گستره جغرافیائی خلیج فارس نیز عوارض دریافت نمود.
تعریف آبراههها و کانالهای بینالمللی
آبراهههاي بينالمللي:
منظور از آبراهههاي بينالمللي، رودهاي بينالمللي، تنگهها و كانالهاي بينالمللي است.
براساس كنوانسيون 1982 تنگههاي بينالمللي يعني تنگههايي كه درخدمت كشتيراني بينالمللي هستند و بخشي از درياي آزاد يا منطقه انحصاري اقتصادی را به بخش ديگري از درياي آزاد و يا منطقه انحصاري اقتصادي پيوند ميدهد.
همچنين تنگههايي كه درياي سرزميني يك كشور را به بخشي از درياي آزاد يا منطقه انحصاري اقتصادي كشور ديگر متصل ميكند.
كانال بينالمللي:
كانال بينالمللي راه آبي مصنوعي است كه بهمنظور مرتبط كردن دو درياي آزاد(يا منطقه انحصاري اقتصادي) درخاك يك كشور حفر شده و آزادي عبور و مرور كليه كشتيها در آن معمول است. (حقوق بينالملل عمومي –دكترضيايي بيگدلي-ص 347) .
{باید توجه کرد حقوق عبور از کانالهای بینالمللی تابع حقوق سرزمینی کشورهای حاکم بر کانال میباشد. مثل کانالهای سوئز و پاناما}
در تنگههای آبی دو نوع عبور وجود دارد:
الف)عبور بي ضرر ؛ كه مخصوص تنگههايست كه درياي سرزميني يك كشور را به بخشي از درياي آزاد يا منطقه انحصاري اقتصادي كشور ديگر مرتبط ميكند مثل تنگه تيران.
ب)عبورترانزيت؛ كه خاص تنگههايست كه بخشي از درياي آزاد يا منطقه انحصاري اقتصادي يك كشور را به درياي آزاد يا انحصاري اقتصادي كشور ديگر مرتبط ميكند مثل تنگههاي جبل الطارق و هرمز.
نكته: به تنگههاي بسفر و داردانل در تركيه تنگههاي ترك اطلاق ميشود. تنگه بسفر درياي سياه را به درياي مرمره و تنگه داردانل درياي مرمره را به درياي اژه وصل ميكند. هردوي اين تنگهها تحت مقررات عهدنامه 1936مونترو منعقد شده است. (موسسه حقوقی طرح نوین اندیشه)
آبهای فلات قاره
آبهای فلات قاره (Continental Shelf ) یا ایوان خشکی، به سطح شیبدار ملایم بستر آبهای کمعمق دریاها گفته میشود که از انباشت تودههای شن ساحل ایجاد شده و با شیبی ملایم به سوی اعماق اقیانوس ادامه مییابد. و بهطور معمول تا عمق دویست متری ادامه مییابد.(ویکی پدیا)
نتیجه:
اکنون باید به سوال پاسخ داده شود آیا اخذ هزینه از کشتی های عبوری از تنگه هرمز به لحاظ حقوقی صحیح است؟
بنابر آنچه گفته شد؛ تنگه هرمز نمیتواند در حقوق دریاها جزو “آبراه بینالمللی” محسوب گردد بلکه این تنگه در حقوق بینالملل به عنوان “آبهای فلات قاره” محسوب می شود. زیرا همانگونه که در سال ۱۳۵۳، طبق سندی ( سند ضمیمه) بین ایران و عمان، آبهای فلات قاره تنگه هرمز به دو قسمت مساوی تقسیم شد و در مجلس نیز به قانون تبدیل گردید.
حتی خلیج فارس نیز در حقوق دریاها، جزو “آبهای بین المللی” هم نیست. زیرا عمیقترین نقطه آن ۹۳ متر هست در حالی که طبق تعاریف حقوقی، آبهای بیش از ۲۰۰ متر، آب بینالمللی محسوب میشود.
پس میتوان گستره جغرافیائی خلیج فارس (نه تنگه هرمز) را یک “آبراه بینالمللی” دانست که بیش از یک کشور (هشت کشور ایران، عمان، امارات، قطر، بحرین، عربستان و عراق کشورهای ساحلی شمال و جنوب خلیج فارس) در آن شریک هستند. بنابراین کشتیهای غیر ساحلی خلیج فارس نمیتوانند بدون مجوز کشورهای ساحلی این خلیج وارد آن شوند.
لذا بنابه ادله فوق، اخذ هزینه یا هرگونه عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز یا ورود و خروج به گستره جغرافیائی خلیج فارس نه تنها کاری درست بوده و طبق حقوق بینالملل انجام میپذیرد بلکه ایران می تواند از کشتی های متردد به خلیج فارس نیز که در هر یک از بنادر کشورهای حاشیه خلیج فارس هم لنگر می اندازند عوارض بگیرد.
کارشناس علوم سیاسی
تحلیل ایرانی را اینجا ببینید:
tahlilirani.ir
تحلیل ایرانی در شبکههای اجتماعی
= ایتا
= بله
https://web.bale.ai/chat?uid=5424112468
= سروش پلاس
= روبیکا
https://rubika.ir/tahliliraniir
