نبرد چند جبهه‌ای و رمز بقا در معادله قدرت
معماری تهدید در وضعیت فعلی
حسین قمی
دو روایت از یک واقعیت
منطقه در نقطه‌ای ایستاده که هم می‌توان آن را «آستانه فروپاشی» خواند و هم «آستانه بازآرایی».
تشدید تنش در یمن، عراق، غزه، لبنان، کرانه باختری و سوریه، همراه با نشانه‌های آماده‌سازی برای گشودن جبهه ایران، تصویری از یک جنگ فراگیر ترسیم می‌کند.
اما در زیر این سطح پرتنش، تحولی عمیق‌تر در حال وقوع است:
باز آرایی معادله قدرت منطقه‌ای به شکلی که دیگر تنها با تعداد پایگاه‌ها و ناوهای جنگی قابل سنجش نیست.
آنچه در یمن، عراق و تنگه هرمز رخ می‌دهد، یک تحول ژئوپولیتیک است که شرایط سیاسی و امنیتی منطقه را دگرگون خواهد کرد.
بخش نخست: معماری تهدید در وضعیت فعلی
رژیم صهیونی و منطق «تمدید بحران»
رژیم صهیونی در وضعیتی قرار گرفته که ادامه حیات سیاسی نتانیاهو به تداوم وضعیت اضطراری گره خورده است. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که ائتلاف حاکم با حدود ۵۱ کرسی، فاصله‌ای ۱۰ کرسی‌ای تا حد نصاب ۶۱ کرسی لازم برای تشکیل دولت دارد.
در چنین وضعیتی، بهترین سناریو برای نتانیاهو «قرمز کردن وضعیت امنیتی» و تعویق انتخابات است.
به همین دلیل، اگر آمریکا به آغاز حمله نظامی متقاعد نشود، احتمال اقدام یک‌جانبه اسرائیل ظرف یکی دو هفته آینده جدی است.
با این حال، با «تصمیم‌های در جریان» مواجهیم، نه تصمیم‌های نهایی. تصمیم‌هایی که گرفته می‌شوند، تغییر می‌کنند، دوباره احیا می‌شوند و وضعیت را نوسانی می‌کنند. عامل اصلی تبدیل این نوسان به یک وضعیت پایدار، روانشناسی ترامپ به‌عنوان غیرقابل‌پیش‌بینی‌ترین متغیر ماجراست.
در نشست کمپ دیوید به ریاست ونس، موضوع حمله به ایران بررسی شد اما خروجی قطعی نداشت.
با این حال، فضای ذهنی ترامپ برای افزایش تنش در جبهه ایران آماده‌تر می‌شود.
استقرار نیروهای آمریکایی: تهدید یا فرصت؟
گزارش‌ها از ورود و جایگزینی نیروهای آمریکایی در سرزمین‌های اشغالی حکایت دارد. برای ما این یک فرصت عملیاتی مهم است. اگر این نیروها داخل رژیم مستقر شده باشند، جای دیگری برای استقرار در منطقه ندارند. تجربه اردن و اطلاعات تلفات آمریکایی‌ها در بندر شعیبیه کویت نشان می‌دهد ورود نیروی آمریکایی به منطقه اصلاً خبر بدی نیست. هرچه نیروی آمریکایی در دسترس‌تر و متمرکزتر باشد، هدف آسیب‌پذیرتری برای ما محسوب می‌شود.
عراق و یمن: دو بال یک معادله
پیروزی مهم شیعه و مقاومت در اخراج نیروهای آمریکایی از عراق کم‌دیده شده است. آمریکایی‌ها رسماً عراق را تخلیه کرده‌اند و پروژه خلع سلاح مقاومت در عراق عملاً شکست خورده و مقاومت در چارچوب حشد شعبی سازماندهی می‌شود. قدرت اجتماعی ایران در عراق، به برکت پیوند دو ملت و زیارت سیدالشهدا، بخش مهمی از قدرت راهبردی ایران است. اگر درگیری شروع شود، مقاومت عراق ضربات قابل توجهی به آمریکایی‌ها خواهد زد.
در یمن، انصارالله با راهبرد «پایتخت در مقابل پایتخت» عمل می‌کند و برنامه‌اش این است که حتی یک تأسیسات انرژی در عربستان سالم نماند. پالایشگاه‌های آرامکو در جده، ریاض و خوریس هدف قرار گرفته‌اند و تمرکز بر تأسیسات انرژی، بخشی از فشار اقتصادی به آمریکا و مخالفین مقاومت است.
حملات سایبری انصارالله هم توسعه یافته و گروه اویس قرنی توانسته سیستم آب سعودی را هک کند.
بخش دوم: انسجام اجتماعی؛ رمز ناگشوده قدرت
انسجام به‌مثابه سلاح راهبردی
حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب در سلسله پیام‌های خود، بارها و به‌طور مستمر بر ضرورت حفظ «انسجام اجتماعی» به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های قدرت ملی تأکید کرده‌اند؛ موضوعی که از نخستین پیام ایشان، خط ثابت و تکرار شونده‌ای در پیام‌های معظم‌له بوده است. ایشان وحدت میان اقشار مختلف مردم را عامل اصلی شکست دشمن می‌دانند و آن را «نعمتی خاص از ناحیه خداوند متعال» توصیف می‌کنند که آحاد ملت باید با «شکر عملی» آن، این انسجام را هرچه پولادین‌تر کنند.
دستیابی به «ایران هرچه قوی‌تر» از مسیر وحدت بین اقشار مختلف جامعه می‌گذرد و اصرار بر وحدت کلمه از اصولی‌ترین امور در شرایط کنونی است. نقطه‌ی کانونی دشمن در جنگ ترکیبی فعلی، ایجاد تفرقه و تجزیه‌ی اجتماعی برای جبران شکست‌های میدان نظامی و به زانو درآوردن ملت است.
ابزار اصلی دشمن در این عرصه، کاشت بذر تردید، یأس، ترس، بدگمانی و اختلاف است.
عملیات رسانه‌ای و هدف‌گیری ذهن
یک مسیر دشمن، عملیات رسانه‌ای است که در این ایام بطور خاص با نشانه‌گیری ذهن و روان آحاد مردم، قصد خدشه در وحدت ملّی و به تبع آن، امنیت ملی را دارد.
از نگاه رهبر انقلاب، حفظ انسجام ملی و پرهیز از تفرقه تنها به آحاد ملت مربوط نمی‌شود؛ بلکه نقش مسئولان و عناصر دلسوز و دلباخته‌ی انقلاب از نقش عمومی مردم در این زمینه مهم‌تر و حساس‌تر است. به‌صراحت اعلام کرده اند که «ارتکاب هر آنچه به‌ضرر انسجام اجتماعی باشد، ممنوع است.»
انسجام اجتماعی در آینه واقعیت
آنچه این تأکید را از سطح شعار فراتر می‌برد، شواهد میدانی است. در جریان جنگ رمضان، جامعه ایرانی در برابر تهدید بیرونی ظرفیت قابل‌توجهی برای همبستگی از خود نشان داد. جامعه ما پس از عبور از زخم‌های اجتماعی، به مرحله‌ای از /بازشناسی هویت ملی، همگرایی و انسجام رسیده و این همبستگی ملی و اجتماعی همچنان زنده و فعال است.
رئیس‌جمهور نیز تأکید کرده که دشمنان از طریق ایجاد ناآرامی و حمله گسترده به دنبال فروپاشی ایران بودند، اما این تلاش به دلیل انسجام و همبستگی اجتماعی ناکام ماند.
بخش سوم: چه باید کرد
راهکارها در چارچوب شاخص‌های راهبردی
۱. تبدیل تهدید به فرصت عملیاتی
استقرار نیروهای آمریکایی در منطقه، هرچند در ظاهر تهدید است، اما به‌عنوان هدف آسیب‌پذیر متمرکز، فرصتی عملیاتی فراهم می‌کند. مقاومت عراق و حشد شعبی در این زمینه نقش کلیدی خواهند داشت. تجربه بندر شعیبیه کویت نشان می‌دهد که نیروهای آمریکایی در منطقه، همواره در معرض ضربات مقاومت بوده‌اند.
۲. تقویت بعد اقتصادی انسجام
رهبر انقلاب «مقاوم‌سازی اقتصادی» را به‌عنوان یک ضرورت راهبردی مطرح کرده‌اند. سیاست «اقتصاد مقاومتی» با تقویت تولید داخلی، کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی، و توسعه تجارت جایگزین، توانسته است در شرایط تحریم و جنگ اقتصادی، تاب‌آوری ملی را افزایش دهد. الگوی «اقتصاد مقاومتی» یک مدل عملیاتی برای عبور از بحران‌های اقتصادی است.
باید توجه داشت که راهبرد مذکور ذاتاً یک رویکرد فعالانه و درون‌زا است که به‌جای انتظار برای رفع تحریم، بر توانمندسازی ساختارهای داخلی متمرکز می‌شود.
۳. ضرورت پیوست انسجام ملی در تمام سیاست‌گذاری‌ها
هر اقدام در هر یک از کلان‌عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، امنیتی و اقتصادی باید با ملاحظه‌ی پیوست مربوط به انسجام اجتماعی صورت بگیرد. هر سخن ناامیدکننده و تضعیف‌کننده‌ی انگیزه‌های ملی و عمومی و هر نوع دوگانه‌سازی موهوم از قبیل جنگ یا مذاکره، وفاق یا تندروی، سازش یا جنگ‌طلبی که در گذشته به مردم خسارت‌هایی وارد ساخته، از این پس هم می‌تواند همان تأثیر را به‌جا بگذارد.
۴. بهره‌گیری از ظرفیت نهادهای اجتماعی
نهادهای مردمی و بسیج‌گونه می‌توانند به‌عنوان پل ارتباطی میان مردم، دولتمردان و نهادهای حکومتی عمل کنند. تجربه نشان داده که حضور نهادهای اجتماعی در میدان، اعتماد عمومی را افزایش می‌دهد و زمینه‌ساز انسجام ملی بیشتر می‌شود.
۵. هوشیاری در برابر جنگ روایت‌ها
دشمن با تمرکز بر نشانه‌گیری ذهن و روان آحاد مردم, به دنبال خدشه در وحدت ملی است.
مقابله با این عملیات نیازمند تقویت سواد رسانه‌ای، شفافیت، و روایت‌سازی فعال است. مردم باید بدانند چه اتفاقی در حال وقوع است و چه منافعی در میان است، تا در برابر عملیات روانی دشمن واکسینه شوند.
۶. وحدت میان مسئولان
رهبر معظم انقلاب آیه الله سید مجتبی خامنه ای حفظ الله، نقش مسئولان و نخبگان فکری و سیاسی را در حفظ انسجام حسّاس‌تر از نقش عمومی مردم دانسته‌اند. هر اختلاف سیاسی که به تنازع و تفرقه تبدیل شود، مستقیماً منافع ملی را هدف قرار می‌دهد. مسئولان باید با تداوم اعتمادسازی و پرهیز از دوگانه‌سازی‌های کاذب، الگوی عملی انسجام باشند.
معادله‌ای که بازنویسی می‌شود
آنچه در یمن، عراق و سایر جبهه‌ها رخ می‌دهد، یک تحول ژئوپولیتیک بسیار بزرگ است. نیرویی در حال ظهور است که شرایط سیاسی و امنیتی منطقه را دگرگون خواهد کرد و با نیروی تولیدشده در تنگه هرمز، عراق و شامات، معادله مقاومت در منطقه را بازنویسی می‌کند. اما این بازنویسی تنها در صورتی به نفع ملت ایران تمام می‌شود که در داخل، انسجام ملی، به‌عنوان مهم‌ترین سرمایه راهبردی حفظ و تقویت شود. اگر دشمن نتواند از بیرون به ما آسیب بزند، تمرکز خود را بر شکاف‌های داخلی می‌گذارد؛ و دقیقاً به همین دلیل، «ارتکاب هر آنچه به‌ضرر انسجام اجتماعی باشد، ممنوع است.»
امیدآفرینی واقع‌بینانه به معنای درک دقیق تهدیدها و در همان حال، باور به ظرفیت‌های عظیمی است که در انسجام ملی نهفته است. تجربه سال‌های اخیر نشان داده که هرگاه مردم عزیز ما متحد شده، معادلات قدرت را به نفع خود تغییر داده است.
آنچه امروز بیش از هر چیز به آن نیاز داریم، تبدیل این انسجام از یک «وضعیت» به یک «راهبرد» است؛
راهبردی که در تمام سطوح تصمیم‌گیری، از میدان نظامی تا عرصه های مختلف از جمله اقتصادی، فرهنگی و… به طور هم افزا، به سمت تثبیت پیروزی گام بر دارند .
