تهدید و فرصت های تحریم
به بهانه اجرای اسنب بک
اجرای مکانیسم “اسنپ بک” (بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه ایران) در صورتی که به آن توجه لازم را نداشته باشیم میتواند پیامدهای گستردهای برای مردم ایران داشته باشد. و در عین حال این دسته از تهدیدات می تواند فرصت های مناسبی برای رشد اقتصادی ایران فراهم سازد. در زیر به رئوس این تهدید و فرصت ها اشاره می شود.
👈تهدیدات و آسیبهای تحریم:
درک پیامدهای تحریم نیازمند بررسی ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی و معیشتی است:
اقتصاد کلان:
🔭کاهش شدید درآمدهای ارزی:
محدودیت صادرات نفت و فرآوردههای نفتی، منبع اصلی درآمد ارزی دولت را خشک میکند.
🔭افزایش کسری بودجه:
دولت با کاهش درآمدها و افزایش هزینهها (مثلاً یارانهها برای جبران تورم) مواجه میشود.
🔭تشدید تورم:
کاهش ارزش ریال (به دلیل محدودیت دسترسی به ارز و کاهش صادرات) باعث افزایش قیمت کالاهای وارداتی و مواد اولیه میشود. تورم افسارگسیخته قدرت خرید مردم را به شدت کاهش میدهد.
🔭رکود اقتصادی:
کاهش سرمایهگذاری خارجی، محدودیت در تجارت، و خروج شرکتهای خارجی منجر به کاهش تولید، افزایش بیکاری و رکود عمیقتر میشود.
2.معیشت مردم:
🔭افزایش شدید قیمتها:
تورم بالا قیمت کالاهای اساسی (مواد غذایی، دارو)، انرژی و خدمات را به طور سرسامآوری افزایش میدهد.
🔭کاهش قدرت خرید:
دستمزدها معمولاً با نرخ تورم همگام نمیشوند، منجر به فقر گستردهتر و کاهش استانداردهای زندگی میشود.
🔭ایجاد کمبود کالاها:
کمبود کالا و داروها محدودیتهای مالی و بانکی، واردات کالاهای اساسی (به ویژه داروهای حیاتی و تجهیزات پزشکی) را بسیار سخت، گران و گاهی غیرممکن میکند. این میتواند به بحرانهای بهداشتی منجر شود.
🔭افزایش بیکاری:
رکود اقتصادی، تحریمهای بخشهای مختلف (مثل خودرو، صنعت) و خروج کسب وکارهای خارجی منجر به اخراجها و افزایش نرخ بیکاری میشود.
3.دسترسی بینالمللی:
🔭انزوا و هزینه بالای مبادلات:
محدودیتهای بانکی و مالی، انجام هرگونه مبادله مالی بینالمللی (حتی برای امور بشردوستانه) را بسیار پیچیده و پرهزینه میکند.
🔭مشکلات سفر:
👈محدودیتهای ویزا و مشکلات نقل و انتقال پول، سفرهای بینالمللی شهروندان را دشوارتر میکند.
👈کاهش ارتباطات علمی و فناوری:
* همکاریهای علمی، دسترسی به مجلات و نرمافزارهای تخصصی و انتقال فناوری به شدت محدود میشود.
- بخشهای خاص:
👈بهداشت و درمان:
واردات دارو، تجهیزات پزشکی و مواد اولیه دارویی با موانع جدی مواجه میشود، کیفیت و دسترسی به خدمات درمانی کاهش مییابد.
🔭هوانوردی:
واردات قطعات هواپیما و خدمات فنی بسیار مشکلساز میشود، ایمنی پروازها را تهدید میکند و هزینههای پرواز را افزایش میدهد.
👈صنایع:
واردات مواد اولیه، ماشینآلات و فناوریهای پیشرفته مختل میشود، توانایی تولید و رقابت را تضعیف میکند.
فرصتهای بالقوه (با ملاحظات جدی):
تحریم برغم تمامی انچه به عنوان تهدید و آسیب نام برده شده است دارای فرصت هایی است که اگر بتوانیم از آن بهره بگیریم به سکوی برای پیشرفت و توسعه تبدیل می گردد.
اهم این فرصت ها در زیر می آید:
1- تقویت تولید داخلی و خودکفایی:
👈تحریمها میتواند انگیزهای برای سرمایهگذاری بیشتر در تولید کالاهای اساسی، داروهای ژنریک و فناوریهای مورد نیاز داخل باشد.
چالش: این موضوع نیازمند سرمایهگذاری عظیم، فناوری و زمان است و در کوتاه مدت جوابگو نیست.
2- توسعه بازارهای جایگزین:
جست و جوی شرکای تجاری جدید که کمتر تحت تاثیر تحریمهای غرب هستند. (هرچند با محدودیتهای خود)
چالش: ظرفیت همکاری با این شرکا و مشکلات نقل و انتقال پول همچنان وجود دارد.
3- مبارزه با فساد و اصلاحات اقتصادی:
👈 فشار تحریمها میتواند انگیزهای برای مقابله با فساد، بهبود مدیریت منابع و اجرای اصلاحات اقتصادی ضروری ایجاد کند. چالش: این امر نیازمند اراده سیاسی قوی و تغییرات ساختاری عمیق است.
👁️راهکارهای کاهش آسیب برای مردم و دولت:
دولت:
👈اولویتبندی واردات:
تمرکز حداکثری بر تامین ارز برای واردات کالاهای اساسی (غذا، دارو، تجهیزات پزشکی).
👈سیاستهای تثبیت بازار ارز:
اتخاذ سیاستهای پولی و مالی انضباط محور برای کنترل تورم و کاهش نوسانات ارزی (هرچند در شرایط تحریم بسیار دشوار است).
👈حمایت از تولید داخلی:
* ارائه تسهیلات ویژه و معافیتهای مالیاتی به بخشهای تولیدکننده کالاهای اساسی و دارو.
👈تقویت دیپلماسی اقتصادی:
تلاش فعال دیپلماتیک برای معافیتهای بشردوستانه و تسهیل مبادلات مالی مربوط به کالاهای غیرتحریمی.
👈شفافیت و توزیع عادلانه:
توزیع عادلانه منابع محدود و مبارزه جدی با فساد و رانت در تخصیص ارز و کالا.
👈سرمایهگذاری در فناوریهای بومی:
حمایت از پژوهش و توسعه در حوزههای کلیدی مانند داروسازی و فناوریهای جایگزین.
- بخش خصوصی و جامعه مدنی:
👈توسعه همکاریهای منطقهای:
فعالتر شدن بخش خصوصی در یافتن شرکای تجاری جدید در منطقه.
👈نوآوری و کارآفرینی:
توسعه راهحلهای داخلی و فناوریهای بومی برای جایگزینی کالاهای وارداتی.
👈شناسایی مراکز فساد در امر دارو و برخورد با منشا آن
👈تشکیل صندوقهای حمایتی :
ایجاد صندوقهای مردمی و خیریه برای حمایت از اقشار آسیبپذیر در تامین دارو و کالاهای اساسی.
👈کمکهای متقابل محلی:
تقویت شبکههای حمایتی محلی و همیاریهای اجتماعی.
- مردم:
👈 مدیریت مصرف:
اصلاح الگوی مصرف و اولویتدهی به هزینههای ضروری.
👈حمایت از تولید داخلی (در صورت امکان):
خرید کالاهای باکیفیت داخلی به جای مشابه خارجی.
👈افزایش آگاهی و انطباق:
* کسب اطلاعات در مورد نحوه مدیریت مالی شخصی در شرایط تورمی و تحریمی.
جمعبندی:
اجرای اسنپ بک، و یا اعمال هرگونه تهدید ظالمانه مردم ایران عمدتاً دارای تهدیداتی است که به آن در بالا اشاره شد و در عین حال دارای فرصت هایی است که می توان از این تهدید به عنوان فرصتی برای رشد و شکوفائی استفاده کرد.
👈تحریم تهدیدات و آسیبهای جدی برای معیشت مردم ایران به همراه دارد که بارزترین آنها افزایش شدید تورم، کاهش قدرت خرید، کمبود دارو و کالاهای اساسی، افزایش بیکاری و انزوای اقتصادی است.
👈در عین حال هرگونه تحریم می تواند “فرصت” هایی را برای تقویت تولید داخلی یا مبارزه با فساد ایجاد کند که نیازمند زمان و سرمایهگذاری عظیم، مدیریت هوشمند و اراده سیاسی قوی است و در کوتاهمدت نمیتواند آسیبهای ناشی از تحریمها را جبران کند.
👈کاهش این آسیبها مستلزم سیاستگذاری هوشمندانه و عادلانه دولت (به ویژه در تخصیص ارز و حمایت از تولید و واردات کالاهای حیاتی)، فعالیت موثر دیپلماتیک برای حفظ کانالهای بشردوستانه و همبستگی اجتماعی و ابتکار بخش خصوصی و مردم* برای عبور از این شرایط دشوار است.
موفقیت در کاهش آسیبها به شدت به کیفیت مدیریت داخلی بحران وابسته است.
حسین عکاف تابستان ۱۴۰۴
نگاه واقع بینانهای به شرایط بعد از اجرای اسنپ بک و راهکارهای مقابله ای در مقاله بود تشکر